Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời và ý nghĩa Cách mạng tháng Tám

Sau thắng lợi khởi nghĩa, ngày 25-8-1945, Hồ Chí Minh cùng Trung ương Đảng và Uỷ ban Dân tộc giải phóng Việt Nam về Hà Nội. Người soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập, chuẩn bị để Chính phủ lâm thời ra mắt quốc dân. Ngày **2-9-1945**, tại **Quảng trường Ba Đình, Hà Nội**, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc **Tuyên ngôn Độc lập**, khai sinh nước **Việt Nam Dân chủ Cộng hoà**. Tên nước cần dùng đúng thời điểm lịch sử này. Tư liệu 3 trang 39 SGK, trích Tuyên ngôn, khẳng định quyền tự do, độc lập; sự thật Việt Nam đã thành nước tự do, độc lập; quyết tâm toàn dân bảo vệ quyền ấy. Khi đọc, tách ba ý trên để giải thích bằng lời riêng, không chỉ chép lại văn bản. Hình 8.5 là ảnh Quảng trường Ba Đình ngày 2-9, khác ảnh mít tinh Nhà hát Lớn ngày 19-8.

Truyền thống yêu nước và tinh thần kiên cường đấu tranh của dân tộc là nguồn sức mạnh quan trọng. Nhân dân tham gia đông đảo, quyết tâm giành độc lập, tự do. Đảng Cộng sản Đông Dương, đứng đầu là Chủ tịch Hồ Chí Minh, có đường lối đúng đắn, sáng tạo, chuẩn bị lực lượng và lãnh đạo chớp thời cơ. Việt Minh tập hợp các lực lượng dân tộc từ Trung ương đến địa phương, linh hoạt tổ chức khởi nghĩa. Sự lãnh đạo và tổ chức giúp biến lòng yêu nước thành hành động thống nhất. Chiến thắng Hồng quân Liên Xô và Đồng minh chống phát xít, nhất là đánh bại quân phiệt Nhật, cổ vũ tinh thần, củng cố niềm tin và tạo thời cơ thuận lợi. Đây là điều kiện quốc tế quan trọng; không thay thế vai trò chủ động của Đảng, Việt Minh và nhân dân. Có thể phân biệt: sức mạnh và lãnh đạo trong nước là nhân tố chủ quan; thắng lợi Đồng minh là điều kiện khách quan. Các nhân tố kết hợp, không giải thích thắng lợi chỉ bằng việc đối phương đầu hàng.

Cách mạng tháng Tám phá tan xiềng xích nô lệ của thực dân Pháp và ách thống trị quân phiệt Nhật, chấm dứt chế độ quân chủ trên đất nước ta. Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời, mở kỉ nguyên đất nước độc lập, tự do dưới chế độ dân chủ cộng hoà. Thắng lợi cổ vũ các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc đấu tranh, đặc biệt nhân dân Lào và Cam-pu-chia. Đó là ảnh hưởng quốc tế của cách mạng, không có nghĩa mọi dân tộc đã cùng giành thắng lợi trong một ngày. **Nguyên nhân** giải thích vì sao thắng; **kết quả** nêu điều đạt được; **ý nghĩa** cho biết sự thay đổi, ảnh hưởng. Ví dụ: lực lượng đã chuẩn bị là nguyên nhân; giành chính quyền, thành lập nước là kết quả; mở kỉ nguyên mới là ý nghĩa. Phân biệt để không dùng “thành lập nước” trả lời thay cho mọi câu hỏi về nguyên nhân.

Một đoạn đánh giá có thể đi theo ba bước. Trước hết nêu Đảng lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo. Sau đó đưa dẫn chứng: chuyển hướng 1939–1941; xây dựng Việt Minh, lực lượng vũ trang, căn cứ; phát động cao trào kháng Nhật; phát Quân lệnh và lãnh đạo khởi nghĩa khi thời cơ đến. Cuối cùng giải thích các việc đó tạo sức mạnh và hành động kịp thời để giành thắng lợi. Lập bảng từ 13-8 đến 2-9 gồm thời gian, sự kiện, ý nghĩa. Mỗi nhận xét phải bám sự kiện: Quân lệnh thể hiện quyết định kịp thời; thắng lợi Hà Nội cổ vũ các địa phương; Tuyên ngôn khẳng định độc lập và khai sinh nhà nước. Không điền cùng một ý nghĩa vào mọi hàng.

Chọn một địa phương để tìm hiểu khởi nghĩa tháng Tám 1945. Dùng sách lịch sử địa phương, bảo tàng, di tích hoặc cơ quan lưu trữ; ghi tên tài liệu, đơn vị cung cấp và thời điểm. Nêu địa điểm đương thời, diễn biến, lực lượng tham gia, kết quả; nếu giới thiệu di tích ngày nay, tách riêng địa chỉ hiện tại. Đối chiếu nguồn khi có ngày hoặc tên gọi khác nhau, không sửa quá khứ theo địa giới sau 2025. Từ bài học đại đoàn kết và chủ động chuẩn bị, có thể liên hệ việc học tập nghiêm túc, phối hợp trong công việc chung, giữ gìn di tích và tìm hiểu thông tin lịch sử có nguồn. Chọn một việc cụ thể phù hợp lứa tuổi, giải thích liên hệ; không đồng nhất hoàn cảnh hoà bình hôm nay với hoàn cảnh khởi nghĩa năm 1945.