Trung du và miền núi phía Bắc: Vị trí và phân hoá tự nhiên

Theo SGK 2026, Trung du và miền núi phía Bắc gồm **9 tỉnh**: Cao Bằng, Tuyên Quang, Lào Cai, Thái Nguyên, Lạng Sơn, Phú Thọ, Điện Biên, Lai Châu, Sơn La; diện tích khoảng **92,5 nghìn km²**. Đây là phạm vi vùng theo các tỉnh sau sắp xếp, không phải danh sách tỉnh của mọi thời kì trước đó. Vùng giáp **Trung Quốc, Lào**, giáp Đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Các cửa khẩu như Hữu Nghị, Lào Cai, Tây Trang tạo điều kiện giao thương quốc tế. Vị trí này còn giúp kết nối các vùng trong nước và có ý nghĩa về quốc phòng, an ninh. Mở hình 12.1 SGK trang 160: tìm vùng trên bản đồ nhỏ, đọc đường ranh giới vùng, rồi đối chiếu tên tỉnh và các lãnh thổ tiếp giáp. Ranh giới vùng khác địa giới tỉnh; kí hiệu cửa khẩu khác kí hiệu vườn quốc gia. Phạm vi mới không có bờ biển.

**Đông Bắc** chủ yếu có núi thấp và núi trung bình, hướng cánh cung; trung du có đồi bát úp. Địa hình các-xtơ phổ biến ở Cao Bằng, Tuyên Quang. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có mùa đông lạnh nhất nước ta. Sông ngòi dày đặc, có giá trị giao thông và thuỷ lợi; khoáng sản phong phú chủng loại như a-pa-tít, sắt, chì–kẽm, đá vôi, than. Sinh vật nhiệt đới và cận nhiệt đới đa dạng. **Tây Bắc** có địa hình cao, chia cắt, xen các cao nguyên; nổi bật là Hoàng Liên Sơn. Địa hình có hướng nghiêng chung tây bắc–đông nam. Khí hậu có mùa đông lạnh, phân hoá rõ theo độ cao; đầu mùa hạ chịu ảnh hưởng của gió Tây khô nóng. Sông ngòi dốc, nguồn nước dồi dào tạo tiềm năng thuỷ điện lớn, tiêu biểu là sông Đà và sông Mã. Có một số khoáng sản trữ lượng lớn như đất hiếm, đồng; sinh vật gồm cả các loài ôn đới núi cao. So sánh cần đặt cùng yếu tố cạnh nhau: địa hình với địa hình, khí hậu với khí hậu. Hai phần đều là miền đồi núi nhưng có độ cao, hướng địa hình và điều kiện khai thác khác nhau. Đây là phân hoá tự nhiên, không tự chia trọn từng tỉnh mới thành một miền đồng nhất.