Trung Quốc sau năm 1991: thành tựu và hạn chế

Sau năm 1991, Trung Quốc chính thức nêu mục tiêu xây dựng **kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa**, tiếp tục đẩy mạnh cải cách, mở cửa. Đây là bước phát triển tiếp theo của quá trình cải cách bắt đầu từ năm 1978, không phải đến 1991 mới có mọi hoạt động cải cách. Kinh tế phát triển nhanh; năm 2010, Trung Quốc trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sau Mỹ theo SGK. Sản xuất mở rộng, công nghệ cao trở thành mũi nhọn, quá trình đô thị hoá diễn ra nhanh. Các khu vực như Phố Đông ở Thượng Hải góp phần thúc đẩy tăng trưởng. Từ năm 2013, sáng kiến “Vành đai, Con đường” được SGK nêu trong mối liên hệ giữa cải cách trong nước và đối ngoại. Khi giới thiệu, cần giữ đây là sáng kiến ở giai đoạn cụ thể, không tự kết luận mọi mục tiêu đều đã hoàn thành.

Hình 19.6 trang 98 SGK dùng đơn vị **tỉ USD**. GDP Trung Quốc ở các mốc là 1991: **383**; 2000: **1 210**; 2010: **6 090**; 2021: **17 820**. Các mốc sau đều cao hơn mốc trước, thể hiện quy mô tăng mạnh. Tỉ số **17 820 : 383 ≈ 46,5 lần** phản ánh mức cuối bằng khoảng 46,5 lần mức đầu. Không đọc số này thành tốc độ 46,5% hằng năm. Mỗi cột là quy mô một năm, không phải phần trăm. Theo SGK, năm 2021 GDP Trung Quốc chiếm khoảng 18% GDP thế giới. Tỉ trọng 18% và quy mô 17 820 tỉ USD nói hai cách nhìn khác nhau: một bên là phần trong tổng thế giới, một bên là giá trị bằng tiền.

Tại mốc 2021, số GDP trong SGK là Nhật Bản 5 010, Hàn Quốc 1 810, Trung Quốc 17 820 tỉ USD. Cùng năm, cùng đơn vị cho phép xếp quy mô: Trung Quốc lớn hơn Nhật Bản, Nhật Bản lớn hơn Hàn Quốc trong nhóm này. Số lần 1991–2021 lại cho một cách nhìn khác: Nhật Bản khoảng 1,4; Hàn Quốc khoảng 5,5; Trung Quốc khoảng 46,5. Hàn Quốc tăng nhiều lần hơn Nhật Bản nhưng quy mô 2021 vẫn nhỏ hơn. Đây là ví dụ cho việc “tăng nhanh hơn” không đồng nghĩa “quy mô lớn hơn”. Khi lập bảng kinh tế–xã hội ba nước, dùng các hàng tương ứng: biến động kinh tế, ngành tiêu biểu, quy mô GDP tại mốc, HDI hoặc tuổi thọ khi có dữ kiện. Không so tốc độ của nước này với tổng GDP của nước khác. | Nước | Quy mô 2021 và số lần 1991–2021 | |---|---| | Nhật Bản | 5 010 tỉ USD; khoảng 1,4 lần. | | Hàn Quốc | 1 810 tỉ USD; khoảng 5,5 lần. | | Trung Quốc | 17 820 tỉ USD; khoảng 46,5 lần. | Bảng dùng cùng năm và đơn vị của các biểu đồ SGK; mỗi ô giữ riêng giá trị quy mô và tỉ số.

Mức sống ở Trung Quốc được nâng lên, HDI ở mức cao, chăm sóc sức khoẻ được đẩy mạnh. Theo dữ liệu SGK, tuổi thọ trung bình tăng từ 68 tuổi năm 1991 lên 78 tuổi năm 2021, tức tăng 10 tuổi. SGK đồng thời nêu những hạn chế: chất lượng tăng trưởng còn có vấn đề, mất cân bằng, ô nhiễm môi trường và chênh lệch giàu–nghèo. Trình bày đủ hai mặt giúp thấy thành tựu phát triển đi cùng yêu cầu phát triển bền vững. Ảnh Phố Đông hình 19.7 cho thấy một khu vực đô thị phát triển. Nó minh hoạ thành tựu, nhưng không tự chứng minh mọi địa phương, mọi nhóm dân cư đều có điều kiện sống giống nhau. Muốn giới thiệu thành tựu hoặc vấn đề cụ thể cần dữ kiện có năm và nguồn, phân biệt ảnh một địa điểm với toàn quốc.