Trung Quốc: thành lập nước mới và cải cách, mở cửa

Sau kháng chiến chống Nhật thắng lợi, Trung Quốc diễn ra nội chiến 1946–1949 giữa Quốc dân đảng và Đảng Cộng sản. Lực lượng Quốc dân đảng thất bại, rút ra Đài Loan. Ngày **1-10-1949**, nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa được thành lập. Sự ra đời nhà nước mới đánh dấu thắng lợi cách mạng dân tộc dân chủ, mở kỉ nguyên độc lập, tự do và tiến lên chủ nghĩa xã hội. Sự kiện còn cổ vũ phong trào giải phóng dân tộc, góp phần hình thành hệ thống xã hội chủ nghĩa trên thế giới. Hình 12.6 trang 55 là Chủ tịch Mao Trạch Đông tuyên bố thành lập nước tháng 10-1949. Khi nêu ý nghĩa, cần nối sự kiện với thay đổi của đất nước và tác động quốc tế, không chỉ lặp lại ngày tháng. Trong 1950–1952, Trung Quốc khôi phục kinh tế, cải cách ruộng đất, cải tạo công thương nghiệp và phát triển văn hoá, giáo dục. Đối ngoại có hoạt động góp phần củng cố hoà bình và thúc đẩy phong trào cách mạng thế giới.

Năm 1953, Trung Quốc bắt đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội với kế hoạch 5 năm lần thứ nhất 1953–1957. Với sự giúp đỡ của Liên Xô, kế hoạch được hoàn thành, góp phần thay đổi bộ mặt đất nước. Xe tải “Giải phóng” sản xuất 1956 ở hình 12.7 là dẫn chứng về công nghiệp chế tạo. Sau đó, những đường lối không phù hợp gây hậu quả nghiêm trọng. Năm 1958, đường lối “Ba ngọn cờ hồng”, trong đó có “Đại nhảy vọt” và “Công xã nhân dân”, làm sản xuất giảm sút, nhiều nơi mất mùa, đói kém. Cuộc “Đại cách mạng văn hoá vô sản” 1966–1976 làm chính trị bất ổn và xã hội rối loạn. Đối ngoại cũng có biến động: Trung Quốc tiếp tục ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc, nhưng xảy ra xung đột biên giới với Ấn Độ 1962, Liên Xô 1969, trong khi hoà dịu quan hệ với Mỹ. Vì thế, không dùng một nhận xét cố định để thay mọi giai đoạn hoặc mọi quan hệ.

Tháng 12-1978, Đảng Cộng sản Trung Quốc đề ra đường lối mới, **lấy phát triển kinh tế làm trung tâm**, thực hiện cải cách, mở cửa nhằm hiện đại hoá, xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh. Đến 1991, Trung Quốc đẩy lùi khủng hoảng và đạt thành tựu bước đầu, nhất là kinh tế. Giai đoạn 1980–1991, tăng trưởng GDP trung bình hằng năm hơn 9,1% theo số liệu SGK. Các đặc khu kinh tế hướng tới xuất khẩu, như Thâm Quyến và Chu Hải, bước đầu phát triển. Chính sách đối ngoại được điều chỉnh, quan hệ ngoại giao được bình thường hoá và mở rộng. Hình 12.8 so sánh khu công nghiệp Xà Khẩu ở Thâm Quyến năm 1979 với 1991. Ảnh cho thấy một địa điểm thay đổi về công trình và hoạt động sản xuất. Đây là dẫn chứng minh hoạ thành tựu cải cách, không đủ để tự suy tốc độ GDP toàn quốc hoặc mọi vùng đều phát triển như nhau.

Trục thời gian có thể chia: 1945–1952 tiếp tục cách mạng dân tộc dân chủ và xây dựng chế độ mới; 1953–1978 xây dựng chủ nghĩa xã hội với thành tựu ban đầu và sai lầm về sau; 1978–1991 cải cách, mở cửa, đạt thành tựu bước đầu. Trong từng đoạn, dùng một mốc và một nhận xét có căn cứ. Ví dụ, 1949 nêu nhà nước mới và ý nghĩa; 1978 nêu đường lối mới; ảnh Xà Khẩu và số liệu tăng trưởng minh hoạ kết quả đến 1991. Không đưa các thành tựu hoặc vị thế Trung Quốc hiện nay vào cột 1945–1991 nếu không có tư liệu đúng thời đoạn. Bài học giới thiệu một quá trình lịch sử, không thay bằng bản tin kinh tế ngày nay.