Thực hành: Phân tích thu nhập giữa các vùng

Bảng 4.1 SGK ghi **thu nhập bình quân đầu người một tháng, theo giá hiện hành**, đơn vị **nghìn đồng**, năm 2010 và 2024. Bình quân đầu người không phải lương mỗi lao động, GDP bình quân hoặc số tiền mọi cá nhân nhận giống nhau. “Giá hiện hành” nghĩa là giá của từng năm. So hai mốc cho biết thay đổi bằng tiền theo cơ sở ấy; muốn kết luận mức tăng sức mua hoặc thu nhập thực cần thêm thông tin về giá. Không chỉ từ số tiền tăng mà khẳng định sức mua tăng đúng cùng tỉ lệ. Bảng trong SGK chỉnh sửa 2026 trình bày theo sáu vùng, trong đó Nam Trung Bộ gồm Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Giữ phân vùng của bảng khi nhận xét; không thay một hàng bằng số liệu vùng có phạm vi khác.

| Vùng theo bảng SGK | 2010 | 2024 | |---|---: |---: | | Trung du và miền núi phía Bắc | 907 | 3 749 | | Đồng bằng sông Hồng | 1 561 | 6 480 | | Bắc Trung Bộ | 903 | 4 630 | | Nam Trung Bộ | 1 127 | 4 360 | | Đông Nam Bộ | 2 212 | 6 868 | | Đồng bằng sông Cửu Long | 1 243 | 4 770 | Đơn vị: nghìn đồng/người/tháng, giá hiện hành; nguồn bảng 4.1 SGK trang 127, tính toán từ khảo sát mức sống dân cư 2010, 2024. So từng hàng, thu nhập bình quân của cả sáu vùng đều tăng. Ví dụ Đông Nam Bộ tăng **6 868 − 2 212 = 4 656 nghìn đồng/người/tháng**. Hai mốc không cho biết mức tăng có đều ở từng năm giữa chúng hay không. So trong từng cột: Đông Nam Bộ cao nhất cả hai năm; thấp nhất là Bắc Trung Bộ năm 2010, Trung du và miền núi phía Bắc năm 2024. Cần xác định lại vùng thấp nhất mỗi năm trước khi tính khoảng cách.

Khoảng cách giữa vùng cao nhất và thấp nhất có thể đo bằng **hiệu số** hoặc **tỉ số**. Cần nói rõ dùng cách nào. Năm 2010: hiệu số **2 212 − 903 = 1 309 nghìn đồng/người/tháng**; tỉ số **2 212/903 ≈ 2,45 lần**. Năm 2024: hiệu số **6 868 − 3 749 = 3 119 nghìn đồng/người/tháng**; tỉ số **6 868/3 749 ≈ 1,83 lần**. Như vậy, khoảng cách bằng tiền **tăng**, còn mức gấp nhau giữa cao nhất và thấp nhất **giảm**. Hai nhận xét không mâu thuẫn vì đo theo hai cách. Không viết chung “mọi khoảng cách đều giảm”, cũng không tự lấy trung bình cộng sáu mức vùng làm bình quân cả nước: muốn tính bình quân chung phải tính đến số dân của từng vùng.

Thực hành theo ba bước: nhận xét biến động từng vùng; so khác biệt giữa vùng trong từng năm; kết luận có dẫn chứng và giới hạn. Có thể dùng bảng đánh dấu tăng, biểu đồ cột ghép hoặc thanh ngang ghép để so hai mốc; ghi đủ tên, chú giải, đơn vị và nguồn. Bản phân tích cần nêu: cả sáu vùng tăng thu nhập bằng tiền; vùng cao nhất, thấp nhất ở mỗi năm; một phép tính hiệu số và một phép tính tỉ số. Kết luận phân biệt khoảng cách tuyệt đối tăng với tương đối giảm, không suy sức mua từ dữ liệu giá hiện hành. Kiểm cách ghi vùng theo đúng bảng SGK chỉnh sửa; nếu tìm thêm nguồn khác, đối chiếu phân vùng, năm, đơn vị và cơ sở giá trước khi ghép. Hai mốc thu nhập giúp rút nhận xét, chưa đủ xác định riêng nguyên nhân của mọi khác biệt giữa các vùng.