Khai thác và nuôi trồng cùng phát triển
Theo SGK, năm 2024 thuỷ sản chiếm **22,6% giá trị sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản**. Sản lượng tăng trong thời kì 2010–2024, với vai trò ngày càng lớn của nuôi trồng.
Khai thác chủ yếu là khai thác biển; hoạt động phát triển gắn phương tiện, bảo quản, chế biến và quản lí nguồn lợi. Nuôi trồng ứng dụng kĩ thuật, mở rộng các hình thức phù hợp điều kiện mặt nước và nhu cầu thị trường.
**Đồng bằng sông Cửu Long** là vùng có sản lượng lớn nhất cả khai thác và nuôi trồng theo dữ liệu 2024 của SGK. “Lớn nhất” xét từng hoạt động, không có nghĩa các vùng khác không phát triển thuỷ sản. Mở bản đồ trang 138, đọc kí hiệu khai thác, nuôi và chế biến để phân biệt các hoạt động.
Bài luyện
Theo dữ liệu 2024 của SGK, vùng nào có sản lượng lớn nhất cả khai thác và nuôi trồng?
Đúng. SGK nêu Đồng bằng sông Cửu Long đứng đầu về sản lượng khai thác và nuôi trồng.
SGK nêu Đồng bằng sông Cửu Long đứng đầu cả khai thác và nuôi trồng 2024.
Vùng có hoạt động thuỷ sản, nhưng không là đáp án đứng đầu cả hai theo SGK 2024.
Cần chọn Đồng bằng sông Cửu Long theo dữ liệu 2024 trong bài.
Lời giải
SGK nêu Đồng bằng sông Cửu Long đứng đầu về sản lượng khai thác và nuôi trồng. Kết luận gắn dữ liệu 2024, không áp như quy luật cố định cho mọi năm.
Đọc từng chuỗi trước khi nhận xét cơ cấu
Số liệu từ hình 6.4 SGK trang 140, đơn vị **triệu tấn**:
| Năm | Khai thác | Nuôi trồng |
|---|---|---|
|2010|2,5|2,7|
|2015|3,2|3,6|
|2020|3,9|4,7|
|2024|3,9|5,8|
Nuôi trồng tăng qua cả bốn mốc, từ 2,7 lên 5,8 triệu tấn. Khai thác tăng từ 2,5 lên 3,9, nhưng giữ mức 3,9 ở hai mốc 2020, 2024 trong số liệu làm tròn của biểu đồ. Vì vậy không gọi cả hai tăng liên tục qua mọi mốc.
Tổng sản lượng 2024 là **3,9+5,8=9,7 triệu tấn**, tăng 4,5 triệu tấn so tổng 5,2 triệu tấn năm 2010. Tổng tăng không có nghĩa mỗi bộ phận tăng cùng tốc độ hoặc mọi năm đều tăng đều.
Bài luyện
Tổng sản lượng 2024 từ hai số 3,9 và 5,8 triệu tấn là bao nhiêu?
Đây là chênh lệch hai bộ phận, không tổng.
Đây chỉ là nuôi trồng, còn thiếu khai thác.
3,9+5,8=9,7, không 97.
Đúng. Khai thác và nuôi trồng là hai bộ phận trong bảng.
Lời giải
Khai thác và nuôi trồng là hai bộ phận trong bảng. Tổng 2024=3,9+5,8=9,7 triệu tấn, giữ cùng đơn vị.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng với chuỗi khai thác 2,5; 3,2; 3,9; 3,9 triệu tấn?
3,9 lớn hơn 2,5, các đoạn đầu tăng.
Giá trị đầu 2,5 khác giá trị cuối 3,9.
Đúng. Chuỗi tăng 2,5→3,2→3,9 rồi giữ 3,9 ở mốc cuối.
Hai số cuối đều 3,9, nên đoạn cuối không tăng trong bảng.
Lời giải
Chuỗi tăng 2,5→3,2→3,9 rồi giữ 3,9 ở mốc cuối. Nhận xét phải bám số liệu làm tròn đã cho, không tự khẳng định mức tăng nhỏ chưa thể hiện.
Tính tỉ trọng từ sản lượng của cùng năm
**Tỉ trọng một bộ phận= sản lượng bộ phận/tổng sản lượng×100%**. Năm 2024 nuôi trồng chiếm 5,8/9,7×100≈**59,8%**, khai thác chiếm khoảng 40,2%.
Tính tương tự từ chính các số liệu đã cho, làm tròn một chữ số thập phân:
| Năm | Khai thác (%) | Nuôi trồng (%) |
|---|---|---|
|2010|48,1|51,9|
|2015|47,1|52,9|
|2020|45,3|54,7|
|2024|40,2|59,8|
Tỉ trọng nuôi trồng tăng khoảng **7,9 điểm phần trăm** giữa 2010 và 2024. Tỉ trọng khai thác giảm nhưng sản lượng khai thác vẫn tăng giữa hai đầu. Mẫu số là tổng của từng năm, không chỉ sản lượng nuôi hoặc tổng của tất cả các năm.
Thực hành: đọc số từ biểu đồ, lập bảng sản lượng, tính tổng từng năm rồi tính hai tỉ trọng. Kiểm mỗi cặp xấp xỉ 100%, ghi rõ tính từ số liệu đã làm tròn của SGK. Viết nhận xét kèm số liệu, tách thay đổi sản lượng và thay đổi cơ cấu.
Bài luyện
Tỉ trọng nuôi trồng 2024 tính từ bảng là phép tính nào?
Đã đảo tổng và bộ phận nên không phải tỉ trọng nuôi trồng.
Đúng. Tổng 2024=9,7 triệu tấn.
Đã chia cho khai thác, không phải tổng sản lượng.
Đây là tỉ trọng khai thác, không nuôi trồng.
Lời giải
Tổng 2024=9,7 triệu tấn. Lấy nuôi trồng 5,8 chia tổng 9,7 rồi nhân 100%, được khoảng 59,8%.
Bài luyện
Nuôi trồng từ 51,9% lên 59,8% theo bảng cơ cấu tăng bao nhiêu?
Đúng. 59,8−51,9=7,9 điểm phần trăm.
Chênh hai tỉ trọng có đơn vị điểm phần trăm, không tấn.
59,8% là tỉ trọng cuối, không phần tăng thêm.
Đây là chênh tỉ trọng; tốc độ tăng sản lượng là phép tính khác.
Lời giải
59,8−51,9=7,9 điểm phần trăm. Phân biệt chênh lệch cơ cấu với tốc độ tăng tương đối hoặc tăng thêm bằng tấn.
Bài luyện
Tỉ trọng khai thác giảm 48,1%→40,2%, sản lượng tăng 2,5→3,9 triệu tấn. Vì sao có thể cùng xảy ra?
Tỉ trọng phụ thuộc cả bộ phận và tổng, không chỉ giá trị bộ phận.
Tỉ trọng và sản lượng là hai chỉ tiêu khác nhau.
Mỗi năm cần tổng của chính năm đó để tính cơ cấu.
Đúng. Khai thác tăng 1,4 triệu tấn nhưng tổng tăng 4,5 triệu tấn, trong đó nuôi trồng tăng mạnh hơn.
Lời giải
Khai thác tăng 1,4 triệu tấn nhưng tổng tăng 4,5 triệu tấn, trong đó nuôi trồng tăng mạnh hơn. Do đó khai thác chiếm phần nhỏ hơn trong tổng dù giá trị tuyệt đối tăng.
Bài luyện
Bước kiểm nào hữu ích sau khi tính cơ cấu hai bộ phận?
Phải chia bộ phận cho tổng, không chỉ thay đơn vị.
Làm tròn thêm có thể làm lệch kết quả, nên dùng dữ liệu được cho.
Đúng. Cơ cấu hai bộ phận của cùng tổng cần cộng xấp xỉ 100%, có thể lệch nhỏ do làm tròn.
Mỗi năm là một tổng riêng; không cộng tỉ trọng của nhiều năm thành một cơ cấu.
Lời giải
Cơ cấu hai bộ phận của cùng tổng cần cộng xấp xỉ 100%, có thể lệch nhỏ do làm tròn. Giữ số liệu, năm và mẫu số giúp phát hiện lỗi tính.
Đang học