Phong trào dân chủ 1936–1939

Chủ nghĩa phát xít và nguy cơ chiến tranh đe doạ thế giới. Đại hội VII Quốc tế Cộng sản tháng 7-1935 chủ trương lập Mặt trận Nhân dân để tập hợp lực lượng chống phát xít, chiến tranh. Năm 1936, Mặt trận Nhân dân lên cầm quyền ở Pháp, thực hiện một số chính sách tiến bộ. Trong nước, tổ chức Đảng và phong trào quần chúng dần phục hồi trong những năm 1934–1935. Tháng 7-1936, Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương xác định **nhiệm vụ trước mắt**: chống chế độ phản động thuộc địa, chống phát xít và nguy cơ chiến tranh; đòi tự do, dân sinh, dân chủ, cơm áo và hoà bình. Đảng chủ trương lập Mặt trận Nhân dân phản đế Đông Dương, sau đổi tên Mặt trận Dân chủ Đông Dương. “Dân sinh” là những điều kiện sống như việc làm, tiền lương, cơm áo; “dân chủ” gắn quyền tự do và tham gia đời sống xã hội. Điều chỉnh nhiệm vụ trước mắt để phù hợp hoàn cảnh không có nghĩa từ bỏ mục tiêu giải phóng dân tộc.

Phong trào **Đông Dương đại hội** năm 1936 vận động thu thập nguyện vọng nhân dân để tiến tới triệu tập đại hội. Cần hiểu đây là một phong trào vận động rộng rãi, không tự kết luận một đại hội toàn Đông Dương đã họp thành công. Đầu năm 1937, nhân dịp đón Gô-đa và Toàn quyền Brê-vi-ê, nhiều cuộc mít tinh, biểu tình và đưa dân nguyện diễn ra. Công nhân xe lửa Trường Thi bãi công tháng 7-1937. Ngày 1-5-1938, cuộc mít tinh ở khu Đấu Xảo, Hà Nội, có 2,5 vạn người, tức 25 000 người, tham dự. Đấu tranh nghị trường vận động người của Mặt trận ứng cử vào cơ quan dân biểu, nhằm mở rộng lực lượng, vạch trần chính sách phản động và bảo vệ nhân dân lao động. Trên lĩnh vực báo chí, nhiều báo tiến bộ được xuất bản công khai, sách về chủ nghĩa Mác – Lê-nin và chính sách của Đảng được phổ biến. Phong trào tận dụng hình thức hợp pháp, nửa hợp pháp, công khai, nửa công khai. **Hợp pháp** là được hoạt động trong khuôn khổ luật lệ lúc đó; **công khai** là hoạt động được đưa ra trước công chúng. Không đồng nhất có báo công khai với việc mọi hoạt động cách mạng đều được chính quyền thuộc địa cho phép.

| Tiêu chí | 1930–1931 | 1936–1939 | | --- | --- | --- | | Nội dung nổi bật | Chống đế quốc, phong kiến; yêu cầu dân sinh | Nhiệm vụ trước mắt: dân sinh, dân chủ, hoà bình | | Hình thức | Bãi công, biểu tình quyết liệt; hoạt động bí mật | Tận dụng hợp pháp, nửa hợp pháp; mít tinh, báo chí, nghị trường | | Lực lượng | Chủ yếu công nhân, nông dân | Đông đảo các giai cấp, tầng lớp | | Ý nghĩa | Khẳng định lãnh đạo, hình thành liên minh công – nông | Tập hợp quần chúng, tích luỹ kinh nghiệm cho cách mạng | So sánh cùng tiêu chí để nhận ra sự linh hoạt của Đảng trước tình hình thay đổi, không xếp hai phong trào thành hơn–kém chỉ bằng quy mô. Phong trào 1936–1939 buộc thực dân nhượng bộ một số yêu sách, rèn luyện lực lượng và kinh nghiệm tổ chức; được xem là một cuộc diễn tập cho Cách mạng tháng Tám 1945. Cuối năm 1938, hoạt động hợp pháp bị thu hẹp; đến cuối tháng 9-1939, phong trào chấm dứt.

Chọn một cuộc đấu tranh trong 1930–1931 hoặc 1936–1939 ở địa phương hay địa phương khác. Tìm tư liệu từ sách lịch sử, bảo tàng, di tích hoặc cơ quan lưu trữ; ghi nguồn và năm xuất bản. Nêu tên, thời gian, địa điểm đương thời, người tham gia, diễn biến, ý nghĩa và dấu tích còn lại nếu có. Với hình 7.4 trang 32 SGK, xác định ảnh mít tinh ở Đấu Xảo ngày 1-5-1938 rồi quan sát đoàn người, biểu ngữ. Khi giới thiệu một địa điểm hiện nay, ghi riêng địa chỉ hiện tại; không đổi tên cuộc đấu tranh quá khứ theo tỉnh sau sáp nhập. Nếu nguồn chưa cho biết một chi tiết, ghi cần tìm thêm thay vì tự điền.