Phong trào cách mạng 1930–1931 và Xô viết Nghệ – Tĩnh

Cuộc đại suy thoái kinh tế 1929–1933 tác động nặng nề tới Việt Nam là thuộc địa của Pháp. Sản xuất sa sút, đời sống nhân dân khó khăn; thực dân Pháp tiếp tục áp bức, bóc lột và đàn áp. Mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp, giữa nông dân với địa chủ phong kiến trở nên sâu sắc. Đảng Cộng sản Việt Nam vừa ra đời đã kịp thời lãnh đạo nhân dân đấu tranh. Như vậy, hoàn cảnh kinh tế, xã hội làm yêu cầu đấu tranh gay gắt, còn sự lãnh đạo của Đảng giúp tập hợp và đẩy phong trào phát triển. Không giải thích phong trào chỉ bằng một nguyên nhân kinh tế.

Đầu năm 1930, nhiều cuộc đấu tranh của công nhân, nông dân nổ ra để đòi tăng lương, giảm giờ làm, giảm sưu thuế. Từ tháng 5, phong trào phát triển mạnh trên cả nước. Tháng 9 và 10, đấu tranh quyết liệt nhất ở Nghệ An và Hà Tĩnh. Nông dân Nam Đàn, Thanh Chương, Diễn Châu, Nghi Lộc… biểu tình, được công nhân Vinh – Bến Thuỷ hưởng ứng. Sự liên kết công nhân, nông dân làm bộ máy chính quyền thực dân và phong kiến tay sai ở nhiều huyện tê liệt, ở một số thôn, xã tan rã. Tại một số thôn, xã, nhân dân lập chính quyền dưới hình thức **xô viết**. Thực dân Pháp đàn áp tàn bạo. Ngày 12-9-1930, chúng dùng máy bay ném bom đoàn biểu tình của nông dân Hưng Nguyên. Đầu năm 1931, đàn áp tiếp tục, nhiều cơ sở Đảng bị phá vỡ, cán bộ và người yêu nước bị bắt; phong trào tạm thời lắng xuống.

Về chính trị, chính quyền Xô viết ban bố quyền tự do, dân chủ. Về kinh tế, chia ruộng đất công, bãi bỏ thuế vô lí, giảm tô và xoá nợ cho dân nghèo. Về văn hoá, xã hội, mở lớp dạy chữ Quốc ngữ, tổ chức đời sống mới, xoá bỏ tệ nạn. Những việc làm hướng tới quyền lợi nhân dân cho thấy tính chất cách mạng của chính quyền mới. Cần nêu đúng **chia ruộng đất công**, không tự đổi thành đã chia lại mọi loại ruộng đất trên cả nước. Phong trào khẳng định vai trò lãnh đạo của Đảng; khối liên minh công – nông hình thành, để lại bài học về tập hợp lực lượng và lãnh đạo đấu tranh. Phong trào bị đàn áp nhưng không mất hết ý nghĩa: kinh nghiệm và lực lượng được rèn luyện cho các bước phát triển sau.

Mở hình 7.2 trang 31 SGK. Đọc tên lược đồ 1930–1931, sau đó chú giải: căn cứ cách mạng, nơi bãi công của công nhân, nơi nông dân biểu tình và địa phương lập chính quyền cấp xã. Chọn một kí hiệu, tìm vị trí tương ứng rồi đối chiếu các loại kí hiệu để nhận ra sự phối hợp công nông. Đây là lược đồ lịch sử; phủ, huyện đương thời không được đổi thành địa giới hành chính sau 2025. Hình 7.3 cùng trang là **tranh sơn dầu** của hoạ sĩ Nguyễn Đức Nùng. Quan sát cờ, đoàn người để nhận xét không khí đấu tranh trong cách tái hiện của hoạ sĩ; không gọi tranh là ảnh chụp đoàn biểu tình ngày 12-9. Viết đoạn ngắn giải thích “Xô viết Nghệ – Tĩnh là đỉnh cao”, dùng ba căn cứ: sự liên kết công nông, thành lập chính quyền ở một số nơi và chính sách tiến bộ.