Rừng, đất và nguồn nước có quan hệ chặt chẽ
SGK nêu rừng tự nhiên suy giảm về diện tích và chất lượng làm mất cân bằng sinh thái, tăng xói mòn, ảnh hưởng nước ngầm, năng suất cây lâu năm và đời sống. Vì vậy, rừng không chỉ là nguồn gỗ mà còn gắn điều kiện sản xuất, sinh hoạt lâu dài.
Mùa khô kéo dài gây thiếu nước, tăng nguy cơ cháy rừng. Hạn hán, sa mạc hoá ở phía nam Khánh Hoà, phía đông Lâm Đồng theo phạm vi sách mới gây khó khăn sản xuất và sinh hoạt. Điều kiện nắng thuận lợi năng lượng mặt trời vẫn có thể đi cùng hạn chế về nước.
Phân tích cần nối **vấn đề → cơ chế tác động → hoạt động chịu ảnh hưởng**. Ví dụ, suy giảm rừng → tăng xói mòn, ảnh hưởng nguồn nước → gây khó khăn nông nghiệp và đời sống. Không suy tất cả địa bàn chịu cùng mức tác động.
Bài luyện
Chuỗi quan hệ nào phù hợp nội dung bài?
Đúng. Rừng có vai trò với sinh thái, đất và nước.
Không phù hợp tác động tới đất, nước được sách nêu.
Đất và nguồn nước liên hệ điều kiện sản xuất cây lâu năm.
Không đồng nhất các loại rừng và chức năng trong đánh giá môi trường.
Lời giải
Rừng có vai trò với sinh thái, đất và nước. Suy giảm rừng có thể truyền tác động tới năng suất và đời sống qua các mối quan hệ này.
Bài luyện
Nắng nhiều và thiếu nước mùa khô có thể cùng tồn tại không?
Nắng không bảo đảm lượng nước đáp ứng nhu cầu ở mọi mùa.
Cần xét riêng từng điều kiện và tác động.
Hai vấn đề vẫn đặt yêu cầu quản lí nguồn nước và rủi ro.
Đúng. Một yếu tố có thể thuận lợi cho ngành này nhưng gây hoặc đi cùng khó khăn cho ngành khác.
Lời giải
Một yếu tố có thể thuận lợi cho ngành này nhưng gây hoặc đi cùng khó khăn cho ngành khác. Phân tích tự nhiên cần nhìn cả khả năng phát triển và giới hạn tài nguyên.
Lợi ích kinh tế đi cùng yêu cầu quản lí tác động
Khai thác khoáng sản tạo nguyên liệu, sản phẩm, việc làm, song có thể ảnh hưởng môi trường sinh thái và thu hẹp đất nông, lâm nghiệp. Đánh giá không chỉ dựa sản lượng quặng mà cần xét sử dụng đất, nước, phục hồi môi trường và tác động cộng đồng.
Mưa lũ kết hợp sông ngắn, dốc và điều kiện vận hành hồ, đập có thể ảnh hưởng sản xuất, đời sống. Không quy mọi đợt lũ chỉ cho một nguyên nhân hoặc coi có hồ chứa là không còn nguy cơ. Quản lí cần dựa thông tin chuyên môn và điều kiện cụ thể.
Các yêu cầu tương ứng là bảo vệ, phục hồi rừng; sử dụng đất, nước hợp lí; kiểm soát tác động khai khoáng; theo dõi, cảnh báo, tổ chức vận hành và phòng tránh thiên tai. Cần xem xét cả nguyên nhân tự nhiên và hoạt động con người.
Bài luyện
Cách đánh giá khai khoáng nào phù hợp phát triển bền vững?
Phân tích cần xem cả lợi ích và vấn đề đặt ra.
Hai đại lượng khác nhau, không cộng bằng đổi tên đơn vị.
Đúng. Khai khoáng có lợi ích và tác động.
Sản lượng chưa chứng minh hiệu quả quản lí môi trường.
Lời giải
Khai khoáng có lợi ích và tác động. Đánh giá đầy đủ cần bằng chứng về kinh tế, sử dụng tài nguyên, môi trường và cộng đồng.
Bài luyện
Nhận xét nào có căn cứ hơn về lũ và hồ, đập?
Kết luận cần dữ liệu và thông tin chuyên môn tương ứng.
Đúng. SGK đặt các yếu tố tự nhiên và hoạt động vận hành trong quan hệ tác động.
Đã bỏ các yếu tố tự nhiên và điều kiện từng đợt.
Công trình không loại bỏ tất cả rủi ro.
Lời giải
SGK đặt các yếu tố tự nhiên và hoạt động vận hành trong quan hệ tác động. Phân tích một đợt cụ thể cần dữ liệu, không dùng kết luận tuyệt đối cho mọi trường hợp.
Hoàn thành bảng vấn đề–tác động–biện pháp
Chọn một vấn đề của vùng từ SGK trang 194. Ghi nơi hoặc bộ phận lãnh thổ, tác động tới tự nhiên, sản xuất, đời sống, rồi nêu biện pháp tương ứng. Dùng nguồn chính thức, ngày và phạm vi rõ nếu bổ sung trường hợp thực tế.
Chẳng hạn, hạn hán cần quản lí nước và điều chỉnh sản xuất phù hợp; suy giảm rừng cần bảo vệ, phục hồi và kiểm soát sử dụng đất. Chỉ liệt kê biện pháp mà không nói nhằm giải quyết vấn đề gì chưa thể hiện phân tích.
Sản phẩm là bảng và đoạn giải thích một quan hệ. Giữ dữ liệu thực tế riêng với giả định minh hoạ hoặc mục tiêu tương lai.
Bài luyện
Cặp vấn đề–yêu cầu nào có quan hệ phù hợp?
Đúng. Biện pháp cần tác động vào nguyên nhân hoặc giảm hậu quả của vấn đề.
Cần sử dụng hợp lí và cân đối nguồn nước.
Cách này có thể làm xói mòn nặng hơn.
Biện pháp phải xử lí tác động, không chỉ báo kết quả khai thác.
Lời giải
Biện pháp cần tác động vào nguyên nhân hoặc giảm hậu quả của vấn đề. Bảo vệ, phục hồi rừng và quản lí đất phù hợp yêu cầu đối với suy giảm rừng.
Đang học