Liên Xô xây dựng chủ nghĩa xã hội trước năm 1941

Sau thời kì khôi phục kinh tế, tháng 12-1925 Đảng Bôn-sê-vích xác định đường lối công nghiệp hoá xã hội chủ nghĩa, chú trọng **công nghiệp nặng**. Công nghiệp nặng tạo cơ sở vật chất cho phát triển kinh tế, như sản xuất thép, máy móc và năng lượng. Qua hai kế hoạch 5 năm 1928–1932 và 1933–1937, Liên Xô trở thành một cường quốc công nghiệp. Theo SGK, công nghiệp chiếm hơn 70% tổng sản phẩm kinh tế quốc dân; sản lượng công nghiệp đứng đầu châu Âu và thứ hai thế giới, sau Mỹ. Đây là nhận xét về giai đoạn lịch sử đang học, không phải vị trí kinh tế hiện nay. Trong nông nghiệp, công cuộc tập thể hoá được hoàn thành với quy mô sản xuất lớn. Đọc kết quả này cùng những hạn chế ở mục sau để đánh giá quá trình xây dựng một cách đầy đủ.

Bảng sau dùng số liệu SGK 9, trang 9, dẫn công trình *Sự chuyển đổi kinh tế Liên Xô (1913–1945)*, NXB Đại học Cam-brít, 1994, trang 296. | Sản phẩm | 1928 | 1932 | 1940 | | --- | --- | --- | --- | | Thép (triệu tấn) | 4 | 6 | 18 | | Dầu (triệu tấn) | 12 | 21 | 26 | | Điện (tỉ kWh) | 5 | 13,5 | 48,3 | Đọc tên hàng để biết sản phẩm và đơn vị, rồi đọc cột năm. Cả ba sản phẩm đều tăng qua các năm trong bảng. Không cộng thép, dầu và điện thành một tổng vì đơn vị và loại sản phẩm khác nhau. **Ví dụ:** thép năm 1940 so với năm 1928 gấp 18 : 4 = **4,5 lần**, mức tăng là 18 − 4 = **14 triệu tấn**. “Gấp bao nhiêu lần” dùng phép chia; “tăng bao nhiêu triệu tấn” dùng phép trừ. Biểu đồ trong bài chỉ thể hiện hàng thép để nhìn sự thay đổi qua ba mốc. Khoảng cách giữa các cột năm được bố trí cho dễ đọc, không phải trục thời gian theo tỉ lệ.

Theo SGK, cơ cấu xã hội thay đổi: các giai cấp bóc lột bị xoá bỏ; hai giai cấp lao động là công nhân, nông dân tập thể cùng tầng lớp trí thức xã hội chủ nghĩa giữ vai trò trong xã hội mới. Liên Xô xoá nạn mù chữ, xây dựng hệ thống giáo dục thống nhất, hoàn thành phổ cập Trung học cơ sở ở các thành phố; khoa học, văn học và nghệ thuật đạt nhiều thành tựu. Quá trình xây dựng cũng có hạn chế: nóng vội, thiếu dân chủ trong tập thể hoá nông nghiệp và chưa chú trọng đúng mức việc nâng cao đời sống nhân dân. Sản lượng tăng không tự chứng minh mọi hạn chế xã hội đã được giải quyết. Tháng 6-1941, phát xít Đức tấn công Liên Xô. Nhân dân Liên Xô phải tạm dừng kế hoạch 5 năm lần thứ ba để tiến hành cuộc chiến tranh giữ nước. Đây là sự thay đổi nhiệm vụ do chiến tranh.

Lập bảng tổng hợp theo ba lĩnh vực: chính trị; kinh tế; xã hội, văn hoá, giáo dục. Ghi thành lập Liên Xô vào lĩnh vực chính trị, công nghiệp hoá vào kinh tế, xoá mù chữ vào giáo dục. Thêm phần hạn chế để bảng không chỉ có kết quả tích cực. Chọn một thành tựu giai đoạn 1925–1941 để tìm hiểu qua sách, bảo tàng hoặc nguồn nghiên cứu đáng tin cậy. Ghi tên thành tựu, thời gian, đặc điểm và ý nghĩa, kèm nguồn; dùng các ý đó viết đoạn giới thiệu ngắn. Nếu chọn bảng sản lượng trong bài, cần giữ đúng năm và đơn vị. Câu luyện kiểm cách chọn căn cứ; đoạn giới thiệu vẫn cần tự hoàn thành.