Hậu quả chiến tranh và ý nghĩa chiến thắng chủ nghĩa phát xít

Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc với sự sụp đổ của chủ nghĩa phát xít nhưng để lại tổn thất đặc biệt nặng nề. Con người chết, bị thương; nhiều thành phố, làng mạc và cơ sở sản xuất bị tàn phá, kinh tế thế giới chịu thiệt hại lớn. Bảng sau là số liệu thống kê dùng trong SGK 9, trang 20. Đọc đúng từng danh mục, không coi đó là cùng một loại chỉ tiêu. | Danh mục | Số liệu theo SGK | | --- | --- | | Nước tham chiến | 76 nước | | Người gia nhập quân đội | 110 triệu người | | Người chết vì chiến tranh | 60 triệu người | | Người bị thương | 90 triệu người | | Thiệt hại vật chất | 4 000 tỉ USD | | Chi phí quân sự trực tiếp | 1 384 tỉ USD | **Ví dụ:** 110 triệu là người gia nhập quân đội, không phải số người chết. Thiệt hại vật chất và chi phí quân sự là hai danh mục riêng trong bảng; muốn lập một tổng khác cần biết cách thống kê, không tự cộng rồi gọi là số liệu chính thức của SGK. Những con số cùng sự tàn phá đời sống cho thấy đây là cuộc chiến tranh khốc liệt nhất trong lịch sử nhân loại. Phân tích hậu quả phải nối quy mô tổn thất với tác động đến con người và xã hội, không chỉ chép bảng.

Chiến tranh xâm lược do phe phát xít gây ra là phi nghĩa. Cuộc đấu tranh của phe Đồng minh, các dân tộc bị phát xít chiếm đóng và các lực lượng tiến bộ chống xâm lược, bảo vệ độc lập, hoà bình là chính nghĩa. Tinh thần chiến đấu kiên cường của quân dân các nước Đồng minh, đặc biệt Hồng quân Liên Xô, là một nhân tố quan trọng. Sự đoàn kết của các dân tộc và lực lượng tiến bộ trên thế giới góp phần tập hợp sức mạnh chống phát xít. Theo nhận định của SGK, **Liên Xô, Mỹ, Anh là các lực lượng đi đầu, giữ vai trò trụ cột, quyết định thắng lợi; trong đó Liên Xô giữ vai trò quyết định nhất**. Khi đánh giá phải nêu dẫn chứng: Hồng quân thắng ở Xta-lin-grát, công phá Béc-lin; liên quân Mỹ, Anh và Đồng minh mở mặt trận thứ hai ở Tây Âu. Đồng thời ghi nhận cuộc đấu tranh của các dân tộc bị chiếm đóng và các lực lượng tiến bộ, không quy toàn bộ thắng lợi cho một chiến dịch duy nhất.

Chiến thắng giúp nhân loại thoát khỏi thảm hoạ phát xít và làm thay đổi căn bản tình hình thế giới. Sau chiến tranh, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ra đời, tương quan giữa các nước tư bản thay đổi. Thắng lợi cũng tạo điều kiện cho phong trào giải phóng dân tộc và phong trào vì hoà bình, dân chủ, tiến bộ xã hội phát triển. Phân biệt **kết quả trực tiếp** là đánh bại chủ nghĩa phát xít với **ý nghĩa** là tác động rộng, lâu dài đến nhân loại và trật tự thế giới. Nói chiến thắng tạo điều kiện cho giải phóng dân tộc không có nghĩa mọi thuộc địa độc lập ngay cùng một ngày. Hình 4.6 trang 21 SGK là tượng đài vinh danh chiến sĩ Hồng quân ở Béc-lin. Đây là công trình tưởng niệm giúp tìm hiểu cách ghi nhớ, tôn vinh người đã hi sinh; không phải ảnh chụp đúng lúc chiến dịch Béc-lin diễn ra.

Từ hậu quả chiến tranh, lựa chọn một việc phù hợp: tìm hiểu và giới thiệu tư liệu đã kiểm nguồn, tham gia hoạt động tưởng niệm, tuyên truyền phản đối chiến tranh và tôn trọng sự sống. Viết nhận xét gồm ba ý nối nhau: hậu quả đã học, bài học rút ra, hành động cụ thể. Ví dụ, sự tàn phá con người và nơi ở cho thấy hoà bình là điều kiện để đời sống được bảo vệ; vì vậy cần phản đối xâm lược, ủng hộ giải quyết bất đồng bằng biện pháp hoà bình. Khi giới thiệu tư liệu, giữ đúng nguồn, chú thích ảnh và thời gian, tránh dùng hình tưởng niệm làm ảnh sự kiện. Câu lựa chọn kiểm cách rút bài học; phần trình bày và hoạt động bảo vệ hoà bình cần được thực hiện phù hợp điều kiện học tập.