Cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953–1954

Sau chiến thắng Biên giới 1950, quân đội Việt Nam tiếp tục giành thắng lợi trong các chiến dịch Hoà Bình 1951–1952, Tây Bắc tháng 10-1952, Thượng Lào tháng 4-1953. Lực lượng kháng chiến trưởng thành và giữ thế chủ động trên chiến trường. Mỹ tăng viện trợ quân sự, kinh tế cho Pháp. Từ giữa năm 1953, Pháp và Mỹ triển khai **Kế hoạch Na-va**, hi vọng giành thắng lợi quân sự quyết định trong 18 tháng để kết thúc chiến tranh có lợi cho Pháp. Điểm mấu chốt của kế hoạch là **tập trung lực lượng cơ động chiến lược mạnh ở đồng bằng Bắc Bộ**, lúc cao nhất tới 44 tiểu đoàn. Pháp muốn tạo ưu thế để giành lại quyền chủ động và chuẩn bị đòn tiến công quyết định khi có điều kiện.

Bộ Chính trị Trung ương Đảng đề ra kế hoạch tác chiến Đông – Xuân 1953–1954: tập trung lực lượng tiến công những địa bàn **quan trọng về chiến lược nhưng quân Pháp tương đối yếu**, tiêu diệt một bộ phận sinh lực, giải phóng đất đai và buộc địch phân tán đối phó. Đây là cách dùng hoạt động tiến công chủ động để làm biến đổi thế bố trí của Pháp. Khi nhiều địa bàn quan trọng bị đe doạ, Pháp phải đưa quân cơ động tới giữ, khó duy trì lực lượng tập trung như dự định. Cần phân biệt hai mục tiêu đối lập: Pháp muốn **tập trung** để giành ưu thế; Việt Nam tiến công nhiều hướng để buộc Pháp **phân tán**. Quan hệ này giải thích kết quả chiến lược, không chỉ là danh sách những trận đánh.

Ngày 20-11-1953, Pháp cho quân nhảy dù chiếm Điện Biên Phủ nhằm khống chế Tây Bắc và Thượng Lào. Đầu tháng 12, quân ta tiến công Tây Bắc, giải phóng Lai Châu, trừ Điện Biên Phủ, buộc Pháp tăng quân ở đây. Cuối năm 1953, quân ta tiến công Trung Lào, giải phóng Thà Khẹt, uy hiếp Xê-nô. Tháng 1-1954, chiến dịch ở Thượng Lào giải phóng Phong Xa-lì, buộc Pháp tăng viện cho Luông Pha-bang, Mường Sài. Đầu tháng 2-1954, quân ta tiến công Bắc Tây Nguyên, giải phóng Kon Tum, uy hiếp Plây-ku. Trước các đòn tiến công, Pháp buộc phải tập trung quân ở **năm nơi**: đồng bằng Bắc Bộ, Điện Biên Phủ, Xê-nô, Luông Pha-bang và Plây-ku. Các tên địa danh trong diễn biến được dùng theo bối cảnh 1953–1954.

Cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953–1954 tiêu diệt một bộ phận sinh lực địch, giải phóng nhiều vùng và buộc Pháp phân tán lực lượng. Kế hoạch Na-va **bị phá sản bước đầu**. “Bước đầu” là giới hạn cần giữ. Thắng lợi tạo điều kiện phát triển cuộc tiến công, đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủ. Không ghép kết quả cuối cùng ở Điện Biên Phủ vào thời điểm trước chiến dịch. Có thể tóm tắt bằng chuỗi: chủ trương chọn nơi quan trọng, địch tương đối yếu → tiến công nhiều hướng → Pháp phải tăng viện, chia lực lượng → kế hoạch tập trung quân bị phá vỡ từng bước. Chuỗi này giải thích tác dụng của hoạt động quân sự đối với kế hoạch chiến lược.

Để giới thiệu Đông – Xuân 1953–1954, có thể dùng ba phần: kế hoạch của Pháp; chủ trương và các hướng tiến công của Việt Nam; kết quả buộc địch phân tán. Mỗi hướng ghi một kết quả tiêu biểu, không cần biến bài giới thiệu thành danh sách mọi đơn vị quân đội. Khi làm infographic, ghi nguồn, mốc thời gian, phân biệt màu dành cho mục tiêu của hai bên. Nếu dùng bản đồ, chỉ sử dụng bản đã xác minh và giữ đúng chú giải, địa danh lịch sử. Sơ đồ quan hệ không có tỉ lệ không thể dùng để đo khoảng cách.