Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954

Điện Biên Phủ là thung lũng ở Tây Bắc, gần biên giới Lào, có vị trí chiến lược ở Đông Dương. Từ cuối năm 1953, Pháp được Mỹ giúp sức, xây dựng nơi đây thành tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương. Lúc đông nhất, địch có hơn 16 200 quân, bố trí tại 49 cứ điểm thuộc ba phân khu. Pháp – Mỹ đánh giá Điện Biên Phủ là một “pháo đài bất khả xâm phạm”. Đây là **cách đánh giá của đối phương**, không phải kết luận rằng cứ điểm không thể bị đánh bại. Trong bối cảnh cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân đang buộc Pháp phân tán quân, Điện Biên Phủ trở thành nơi tập trung lực lượng lớn của địch và mục tiêu tiến công quyết định của quân đội Việt Nam.

Đầu tháng 12-1953, Bộ Chính trị quyết định mở chiến dịch Điện Biên Phủ, cử Đại tướng **Võ Nguyên Giáp** làm Bí thư Đảng uỷ kiêm Tư lệnh Mặt trận. Sau khi đánh giá tương quan và điều kiện tác chiến, phương án ban đầu “đánh nhanh, thắng nhanh” được chuyển sang **“đánh chắc, tiến chắc”**. Sự điều chỉnh thể hiện việc lựa chọn cách đánh phù hợp để bảo đảm thắng lợi. Không nên nhầm phương án tác chiến ban đầu của quân ta tại một chiến dịch với chiến lược “đánh nhanh, thắng nhanh” mà Pháp theo đuổi từ đầu cuộc chiến tranh. Công tác chuẩn bị được tiến hành khẩn trương, huy động sức người, sức của cho tiền tuyến. Hình 15.4 trang 76 SGK về dân công vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược cho thấy vai trò của nhân dân và hậu phương trong bảo đảm chiến dịch.

**Đợt 1, từ 13 đến 17-3:** quân ta tiêu diệt cứ điểm Him Lam và toàn bộ phân khu Bắc. Đây là đòn mở đầu làm suy yếu hệ thống phòng thủ. **Đợt 2, từ 30-3 đến 26-4:** quân ta tiến công các cứ điểm phía đông phân khu Trung tâm; tiến công, kiểm soát sân bay Mường Thanh, hạn chế tiếp viện cho quân Pháp. **Đợt 3, từ 1 đến 7-5:** quân ta tiến đánh các cứ điểm ở phân khu Trung tâm và phân khu Nam. **17 giờ 30 phút ngày 7-5-1954**, tướng Đờ Ca-xtơ-ri cùng Bộ Tham mưu của Pháp phải đầu hàng. Ba đợt thuộc một chiến dịch từ **13-3 đến 7-5-1954**. Những khoảng giữa các đợt không có nghĩa cuộc chiến tranh đã kết thúc rồi bắt đầu lại; sơ đồ chỉ phân chia các đợt tiến công chính.

Cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953–1954, đỉnh cao là Điện Biên Phủ, **đập tan Kế hoạch Na-va**, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh ở Đông Dương và tạo điều kiện cho đấu tranh ngoại giao giành thắng lợi. Chiến thắng cũng cổ vũ mạnh mẽ phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. Tầm vóc của Điện Biên Phủ vì thế cần giải thích bằng tác động đối với kế hoạch địch, cục diện chiến tranh, ngoại giao và các dân tộc đấu tranh giành độc lập. Không nên chỉ gọi đây là chiến thắng lớn rồi bỏ dẫn chứng, hoặc coi chiến thắng tự nó là văn bản pháp lí công nhận các quyền dân tộc. Thắng lợi quân sự và thoả thuận ngoại giao có vai trò gắn bó nhưng khác nhau.

Hình 15.5 trang 77 SGK là sơ đồ thời gian; hình 15.6 là lược đồ có phân khu, cứ điểm, sân bay, mũi tiến công và vòng vây. Muốn tường thuật trên lược đồ, đọc chú giải rồi theo màu của từng đợt, kết hợp địa danh với thời gian. Hình 15.1 trang 73 là **một phần tranh toàn cảnh được trưng bày ở bảo tàng**, tái hiện chiến dịch. Hình 15.7 trang 77 là **ảnh binh sĩ Pháp đầu hàng được áp giải**. Tranh giúp hình dung qua sự tái hiện nghệ thuật; ảnh tư liệu ghi lại một cảnh cụ thể. Không gọi tranh bảo tàng là ảnh chụp tại chiến trường năm 1954. Có thể xây dựng infographic gồm bối cảnh, phương án, ba đợt và ý nghĩa, kèm nguồn. Khi sử dụng hình, giữ tên loại tư liệu và chú thích để người đọc hiểu đúng giá trị của mỗi hình.