Đối tượng tự nhiên khác với đơn vị hành chính
Đảo là vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, vẫn ở trên mặt nước khi thuỷ triều lên. Quần đảo là tập hợp các đảo có quan hệ tự nhiên chặt chẽ. Một số đảo, quần đảo được tổ chức thành đơn vị hành chính cấp xã với tên gọi **đặc khu** sau sắp xếp năm 2025.
SGK 2026 nêu 13 đặc khu theo tỉnh, thành phố:
|Tỉnh, thành phố theo sách|Đặc khu|
|---|---|
|Quảng Ninh|Cô Tô, Vân Đồn|
|Hải Phòng|Bạch Long Vĩ, Cát Hải|
|Quảng Trị|Cồn Cỏ|
|Đà Nẵng|Hoàng Sa|
|Quảng Ngãi|Lý Sơn|
|Khánh Hoà|Trường Sa|
|Lâm Đồng|Phú Quý|
|Thành phố Hồ Chí Minh|Côn Đảo|
|An Giang|Kiên Hải, Phú Quốc, Thổ Châu|
Tên tự nhiên **quần đảo Thổ Chu** và tên hành chính **đặc khu Thổ Châu** cần đọc theo đúng loại đối tượng trong nguồn. Không đổi tên quá khứ hoặc địa chỉ trong tư liệu cũ chỉ để giống bảng hiện hành của sách.
Bài luyện
Nhận xét nào đúng về quần đảo và đặc khu?
Đúng. Đảo, quần đảo mô tả đối tượng tự nhiên; đặc khu mô tả tổ chức hành chính.
Không phải mọi đảo đều là đơn vị hành chính riêng.
Đây là tên loại đơn vị hành chính.
Địa giới cần căn cứ nguồn và mốc thời gian.
Lời giải
Đảo, quần đảo mô tả đối tượng tự nhiên; đặc khu mô tả tổ chức hành chính. Hai loại có thể liên quan nhưng không đồng nhất.
Bài luyện
Theo bảng SGK 2026, Hoàng Sa và Trường Sa lần lượt thuộc địa bàn nào?
Đây là địa bàn các đặc khu khác ở phía bắc.
Lâm Đồng có Phú Quý; An Giang có các đặc khu được nêu trong bảng.
Hai địa bàn này lần lượt có Côn Đảo và Cồn Cỏ.
Đúng. Bảng SGK nêu đặc khu Hoàng Sa thuộc Đà Nẵng, Trường Sa thuộc Khánh Hoà.
Lời giải
Bảng SGK nêu đặc khu Hoàng Sa thuộc Đà Nẵng, Trường Sa thuộc Khánh Hoà. Đối chiếu tên trên bản đồ đảo, quần đảo ở trang 215.
Bài luyện
Phú Quý thuộc tỉnh nào theo bảng của sách mới?
Quảng Ngãi có Lý Sơn trong bảng.
An Giang có Kiên Hải, Phú Quốc, Thổ Châu.
Đúng. SGK 2026 ghi Phú Quý thuộc Lâm Đồng sau sắp xếp.
Khánh Hoà có Trường Sa trong bảng.
Lời giải
SGK 2026 ghi Phú Quý thuộc Lâm Đồng sau sắp xếp. Cần giữ mốc và phạm vi khi so với tư liệu trước năm 2025.
Đọc bản đồ từ chú giải đến vị trí
Mở hình 21.2 SGK trang 215. Trước hết đọc tên bản đồ, chú giải địa giới tỉnh, biên giới quốc gia và địa danh; sau đó tìm một đảo hoặc quần đảo, đối chiếu ghi chú tỉnh, thành phố.
Ví dụ, tìm Côn Đảo ở phía nam rồi đọc địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh; tìm Phú Quốc ở phía tây nam rồi đối chiếu An Giang. Với Hoàng Sa, Trường Sa, đọc đúng vị trí, tên quần đảo và địa bàn được ghi trên bản đồ của SGK.
Sản phẩm luyện đọc có thể là bảng ba cột “tên đảo/quần đảo – vị trí tương đối – tỉnh/thành phố theo sách”. Không tự bổ sung đường biên trên biển. Khi dùng bản đồ cũ, ghi rõ thời điểm và kiểm địa giới trước khi so sánh.
Bài luyện
Thao tác nào đúng khi xác định địa bàn của đảo?
Không xác định đường biên bằng thao tác tuỳ ý.
Đúng. Chú giải và ghi chú địa danh cung cấp căn cứ.
Khoảng cách nhìn thấy không thay địa bàn ghi trong nguồn.
Cần giữ bối cảnh và ghi chú cập nhật khi cần.
Lời giải
Chú giải và ghi chú địa danh cung cấp căn cứ. Giữ mốc bản đồ giúp phân biệt phạm vi hiện hành của sách với bối cảnh tư liệu cũ.
Bài luyện
Cặp tên nào được phân biệt đúng theo bài?
Đúng. Bài phân biệt tên tự nhiên Thổ Chu với đơn vị hành chính Thổ Châu.
Đã đảo hai tên trong bài.
Bài nêu đây là tên đối tượng tự nhiên.
Không tự sửa tên trong nguồn lịch sử; cần giữ đúng bối cảnh.
Lời giải
Bài phân biệt tên tự nhiên Thổ Chu với đơn vị hành chính Thổ Châu. Khi tra cứu phải đọc đúng loại đối tượng và thời điểm.
Đang học