Xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng 1945–1946

Sau ngày 2-9-1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời nhưng chính quyền còn non trẻ, lực lượng vũ trang mới thành lập. Nền độc lập vừa giành được bị đe doạ bởi nhiều lực lượng bên ngoài và các tổ chức chống phá trong nước. Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc, quân Trung Hoa Dân quốc lấy danh nghĩa Đồng minh vào giải giáp quân Nhật; theo sau là Việt Quốc, Việt Cách chống phá chính quyền cách mạng. Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam, quân Anh mở đường cho thực dân Pháp trở lại xâm lược. **Vĩ tuyến 16 trong bối cảnh này là ranh giới phân công giải giáp quân Nhật**, khác giới tuyến quân sự tạm thời năm 1954. Vì vậy, củng cố chính quyền phải đi cùng bảo vệ nền độc lập, xây dựng lực lượng và tập hợp nhân dân. Một chính quyền có cơ sở pháp lí và sự ủng hộ của nhân dân sẽ có điều kiện giải quyết các khó khăn khác.

**Ngày 6-1-1946**, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên được tổ chức, hơn 300 đại biểu được bầu vào Quốc hội. Nhân dân thực hiện quyền lựa chọn đại biểu của mình, tạo cơ sở xây dựng nhà nước dân chủ. Tại kì họp đầu tiên tháng 3-1946, Quốc hội khoá I quyết định các chính sách đối nội, đối ngoại; thành lập Ban Dự thảo Hiến pháp và Chính phủ liên hiệp kháng chiến. **Ngày 9-11-1946**, Quốc hội thông qua bản Hiến pháp đầu tiên, khẳng định đoàn kết toàn dân, bảo đảm quyền tự do dân chủ và xây dựng chính quyền của nhân dân. Sau Tổng tuyển cử, chính quyền địa phương được củng cố. Bắc Bộ, Trung Bộ bầu Hội đồng nhân dân theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu và thành lập Uỷ ban hành chính. Ở Nam Bộ đang có chiến sự, tổ chức chính quyền được điều chỉnh phù hợp tình hình kháng chiến.

Mặt trận Việt Minh được củng cố, các tổ chức quần chúng và đảng phái dân chủ được phát triển để mở rộng khối đại đoàn kết dân tộc. Chính phủ kiện toàn Bộ Quốc phòng, xây dựng các cơ quan quân y, quân nhu, xưởng quân giới; phát triển lực lượng chủ lực và vũ trang địa phương. Việt Nam Giải phóng quân được chấn chỉnh, đổi tên thành **Vệ quốc đoàn tháng 9-1945**, rồi **Quân đội quốc gia Việt Nam tháng 5-1946**. Dân quân tự vệ phát triển rộng khắp. Những việc này tăng khả năng bảo vệ chính quyền và nền độc lập. Để tránh đối đầu nhiều kẻ thù cùng lúc, Chính phủ tạm thời hoà hoãn với quân Trung Hoa Dân quốc, đồng thời kiên quyết làm thất bại âm mưu chia rẽ, phá hoại. Một số nhân nhượng về kinh tế và 70 ghế Quốc hội dành cho Việt Quốc, Việt Cách không qua bầu cử thuộc sách lược trong hoàn cảnh cụ thể; không nên hiểu mọi đại biểu Quốc hội khoá I đều có cùng cách thức tham gia.

Hình 13.1 trang 62 SGK ghi lại Chủ tịch Hồ Chí Minh và các thành viên Chính phủ tuyên thệ tại kì họp đầu tiên của Quốc hội tháng 3-1946. Ảnh giúp xác định một hoạt động của bộ máy nhà nước mới; chú thích ảnh không phải mốc thông qua Hiến pháp. Tư liệu 1 cùng trang nhấn mạnh các cơ quan chính quyền phải phục vụ nhân dân, làm việc có lợi cho dân và tránh việc hại dân. Kết hợp tư liệu với Tổng tuyển cử, quyền tự do dân chủ và các biện pháp cứu đói, xoá mù chữ, có thể giải thích cụ thể tính chất **của dân, do dân, vì dân**. Để hoàn thành bảng về năm đầu sau Cách mạng tháng Tám, chia bốn nhóm: chính quyền; kinh tế; văn hoá, giáo dục; chống ngoại xâm. Mỗi nhóm ghi biện pháp và tác dụng. Cách làm này giúp thấy các nhiệm vụ hỗ trợ nhau, thay vì chỉ nhớ riêng ngày tháng.