Hậu quả và sự kết thúc Chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh đẩy thế giới vào tình trạng căng thẳng kéo dài. Sự đối đầu giữa hai phe làm xuất hiện nguy cơ một cuộc chiến tranh thế giới mới, đặc biệt khi chạy đua vũ trang gắn với vũ khí hạt nhân. Các cuộc chiến tranh, xung đột cục bộ vẫn bùng nổ ở nhiều khu vực. Chia cắt lãnh thổ còn chia rẽ tình cảm dân tộc và để lại hệ luỵ sâu sắc trong đời sống xã hội. Vì vậy, hậu quả phải được nhìn cả ở quan hệ quốc tế lẫn cuộc sống của người dân. Có thể phân biệt ba ý: **căng thẳng và nguy cơ chiến tranh lớn; chiến tranh, xung đột cục bộ; chia cắt và những hệ luỵ lâu dài**. Những ý này liên quan nhưng không thay thế nhau. Một cuộc xung đột ở địa phương không phải là chiến tranh tổng lực trực tiếp giữa Mỹ và Liên Xô.

Trong cuộc gặp không chính thức tại **Man-ta tháng 12-1989**, các nhà lãnh đạo Mỹ và Liên Xô tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh. Đây là mốc kết thúc mà bài học sử dụng. Cần phân biệt mốc này với sự tan rã của Liên bang Xô viết năm 1991. Hai sự kiện có liên hệ trong biến đổi quan hệ quốc tế, nhưng khác thời gian và nội dung: một bên là tuyên bố chấm dứt đối đầu, bên kia là tan rã một nhà nước liên bang. Tuyên bố kết thúc không có nghĩa mọi chia cắt, xung đột và khó khăn đã được giải quyết ngay. Khi giải thích hệ luỵ, cần chỉ ra lịch sử hình thành và diễn biến về sau, không quy mọi căng thẳng ngày nay về một nguyên nhân duy nhất.

Bảng luyện tập trang 43 có ba hàng: nguyên nhân, biểu hiện chính, hậu quả. Với mỗi hàng, chọn ý khái quát và một dẫn chứng phù hợp. Ví dụ, ở hàng biểu hiện, có thể ghi đối đầu chính trị–quân sự rồi dẫn NATO năm 1949 và Vác-sa-va năm 1955. Nếu chỉ ghi hai con số mà không có tên tổ chức hoặc lĩnh vực, bảng chưa giúp giải thích kiến thức. Ở hàng hậu quả, ghi căng thẳng, nguy cơ chiến tranh thế giới, chiến tranh cục bộ và chia cắt. Không đặt Man-ta vào hàng nguyên nhân; nếu thêm mốc kết thúc, ghi thành một mục riêng để giữ rõ quan hệ.

Nhiệm vụ vận dụng là tìm một biểu hiện còn liên quan đến hậu quả Chiến tranh lạnh. Có thể chọn sự chia cắt bán đảo Triều Tiên, rồi tìm tư liệu lịch sử và nguồn chính thức có ngày công bố để làm rõ quá trình hình thành. Bài giới thiệu ngắn cần có vấn đề, bối cảnh Chiến tranh lạnh, diễn biến liên quan và nguồn. Nếu nêu tình hình hiện tại, phải kiểm nguồn tại lúc thực hiện và ghi mốc; tư liệu sách cũ chỉ chứng minh tình hình vào thời điểm của tư liệu ấy. Một cách kết luận có căn cứ là nêu quan hệ đối đầu đã góp phần tạo hoặc làm sâu sắc sự chia cắt, sau đó giải thích những diễn biến riêng. Tránh kết luận rằng chỉ một sự kiện quá khứ giải thích được mọi việc hiện nay.