Các tổ chức yêu nước cách mạng trong những năm 1925–1930

Tháng 6-1925, Nguyễn Ái Quốc thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Quảng Châu, Trung Quốc. Hội lấy một số thanh niên của Tâm tâm xã làm nòng cốt, hướng tới giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản. Hội mở lớp huấn luyện cán bộ, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin. Các bài giảng của Nguyễn Ái Quốc được tập hợp thành tác phẩm **Đường Kách mệnh**, xuất bản năm 1927. Năm 1928, phong trào **vô sản hoá** đưa cán bộ vào nhà máy, hầm mỏ, đồn điền để rèn luyện, tuyên truyền và tổ chức công nhân đấu tranh. Đây là hoạt động gắn lí luận cách mạng với phong trào công nhân. Trước tháng 5-1929, Hội đã có cơ sở ở cả ba kì trong nước, ở Trung Quốc và Xiêm. Hoạt động của Hội góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin, chuẩn bị cán bộ và tổ chức cho sự ra đời chính đảng vô sản.

Tân Việt Cách mạng đảng có tiền thân là Hội Phục Việt; tên Tân Việt được sử dụng từ tháng 7-1928. Tổ chức hoạt động chủ yếu ở Trung Kì, thu hút trí thức trẻ, thanh niên và tư sản yêu nước. Ban đầu theo khuynh hướng dân chủ tư sản, Tân Việt dần chuyển sang khuynh hướng vô sản dưới ảnh hưởng của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Tổ chức giới thiệu sách báo tiến bộ, góp phần truyền bá chủ nghĩa Mác – Lê-nin, tổ chức đấu tranh và cử đảng viên dự các lớp huấn luyện ở Quảng Châu. Vì vậy, không nên xếp Tân Việt vào một khuynh hướng cố định trong suốt quá trình hoạt động.

Tháng 12-1927, Việt Nam Quốc dân đảng ra đời từ hạt nhân Nam Đồng thư xã, với những người tiêu biểu như Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính. Thành phần tham gia có tư sản dân tộc, học sinh, viên chức, binh lính người Việt trong quân đội Pháp và thân hào, thân sĩ. Tổ chức theo khuynh hướng cách mạng dân chủ tư sản, chủ trương đánh đuổi Pháp, thiết lập dân quyền bằng bạo động và ám sát cá nhân. Sau vụ ám sát trùm mộ phu Ba-danh đầu năm 1929, thực dân Pháp tăng cường đàn áp, phá nhiều cơ sở. Khởi nghĩa nổ ra ở Yên Bái vào đêm 9-2-1930 rồi lan tới một số nơi, nhưng nhanh chóng bị đàn áp. Thất bại gắn với thiếu đường lối chính trị đúng đắn, cơ sở quần chúng chưa vững chắc, tổ chức non yếu và sự đàn áp của thực dân. Theo nhận định SGK, khuynh hướng dân chủ tư sản đã hoàn toàn bất lực trước nhiệm vụ cứu nước. Cần phân biệt hạn chế về đường lối với tinh thần yêu nước, hi sinh của những người tham gia.

| Tổ chức | Ra đời hoặc đổi tên | Hoạt động nổi bật | | --- | --- | --- | | Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên | 6-1925 | Huấn luyện, truyền bá lí luận, vô sản hoá | | Tân Việt Cách mạng đảng | Đổi tên 7-1928 | Sách báo, đấu tranh, chuyển dần sang vô sản | | Việt Nam Quốc dân đảng | 12-1927 | Bạo động, khởi nghĩa Yên Bái | Đọc bảng theo từng hàng, sau đó so sánh cùng một tiêu chí. Sự phát triển của Hội Thanh niên và chuyển biến của Tân Việt cho thấy khuynh hướng vô sản ngày càng thắng thế, chuẩn bị tiền đề thành lập Đảng. Với poster về một thanh niên, trí thức hoạt động giai đoạn 1918–1930, chọn nhân vật, ghi tên, hoạt động đúng thời kì, đóng góp và nguồn sách, bảo tàng hoặc cơ quan lưu trữ. Nếu dùng hình 5.3 trang 25 SGK, chú thích đó là **khu lăng mộ ngày nay** ở phường Yên Bái, tỉnh Lào Cai theo sách chỉnh sửa 2026, không phải ảnh cuộc khởi nghĩa. Khi kể sự kiện năm 1930 vẫn dùng địa danh Yên Bái đương thời.