Thực thi chủ quyền biển đảo từ thế kỉ XVI

Các cảng thị Vân Đồn, Phố Hiến, Hội An, Thanh Hà, Gia Định hướng ra biển, thúc đẩy giao thương với khu vực và châu Âu. Ở Đàng Trong, các chúa Nguyễn khuyến khích khai khẩn, lập làng; cư dân đến lập nghiệp trên những đảo như Côn Lôn, Phú Quốc. Bên cạnh phát triển sản xuất, chính quyền tổ chức phòng thủ ven biển và lực lượng canh giữ biển đảo. Các đội **Hoàng Sa, Bắc Hải** được tổ chức để ra biển, khai thác sản vật và quản lí biển đảo. Nhà nước giao nhiệm vụ, tổ chức lực lượng và thu nhận kết quả, cho thấy hoạt động có tổ chức. Triều Tây Sơn tiếp tục quan tâm tổ chức khai thác Hoàng Sa và thực hiện chủ quyền biển đảo. Tư liệu 1 SGK 170 về Côn Lôn giúp thấy việc chính quyền chúa Nguyễn tổ chức chống lực lượng xâm chiếm đảo. Khi đọc cần tìm chủ thể, hoạt động và kết quả; không đổi cụm thời gian tương đối trong tư liệu thành một ngày, năm cụ thể chưa được xác minh.

Tư liệu 2 SGK 170 dẫn tờ sai của quan Thượng tướng công triều Tây Sơn năm 1786. Theo nội dung tư liệu, người chỉ huy đội Hoàng Sa được giao dẫn bốn thuyền ra Hoàng Sa và các cù lao, thu lượm sản vật, vật phẩm rồi đưa về kinh đô nộp theo lệ. Có thể đọc theo ba câu hỏi: **Ai giao, ai nhận nhiệm vụ? Nhiệm vụ ở đâu, làm gì? Kết quả phải được đưa về đâu?** Lệnh giao việc và nghĩa vụ nộp theo lệ cho thấy hoạt động được chính quyền tổ chức, tiếp nối việc quản lí biển đảo. Không chỉ nêu có thuyền ra biển rồi bỏ qua chủ thể và nhiệm vụ. Hình tượng đài Đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải ở SGK 170 là công trình tưởng niệm hiện đại. Nó giúp tìm hiểu việc ghi nhớ lịch sử, không là ảnh chụp đội thuyền năm 1786. Tờ sai là tư liệu viết, tượng đài là hình ảnh công trình tưởng niệm: hai loại cần đọc khác nhau.

Từ 1802 đến 1884, các vua Nguyễn tiếp tục củng cố chủ quyền biển đảo qua khảo sát, thăm dò, khai thác, đo đạc thuỷ trình, vẽ bản đồ và cắm cờ ở Hoàng Sa. Một dẫn chứng theo SGV và tư liệu bảo tàng là **năm 1815, Gia Long cử Phạm Quang Ảnh ra Hoàng Sa thăm dò đường biển**. Hoạt động phải được gắn đúng triều đại, không chuyển mốc 1815 sang Tây Sơn. Mộc bản là bản khắc gỗ để in văn bản; châu bản triều Nguyễn là văn bản hành chính có châu phê hoặc dấu ấn của triều đình. Khi tìm nguồn, cần đọc tên tư liệu và nội dung, không gọi mọi tài liệu chữ cổ là mộc bản. Các văn bản giao việc, báo cáo khảo sát, đo đạc và chỉ đạo thực hiện là bằng chứng về hoạt động quản lí nhà nước. Khi xem một tư liệu tại bảo tàng, đọc tên, loại tư liệu và thời gian trước khi rút nhận xét. Khi giới thiệu cần nêu nguồn và điều nội dung thực sự thể hiện; không suy thêm số đảo, toạ độ hoặc mốc chưa có căn cứ.

Theo SGK, từ 1884 đến 1945, sau Hiệp ước Pa-tơ-nốt, Pháp đại diện quyền lợi của Việt Nam trong quan hệ đối ngoại, tiếp tục thực thi chủ quyền trên Biển Đông, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa. Từ 1945 đến nay, Nhà nước Việt Nam qua các thời kì tiếp tục kiên quyết đấu tranh nhằm thực thi chủ quyền biển đảo, trong đó có hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Khi tổng kết, nêu sự tiếp nối cùng hoạt động, bằng chứng của từng thời kì, không gộp mọi chủ thể vào một triều đại. Bảng SGK 171 yêu cầu tổng kết bốn khoảng lớn đến cuối thế kỉ XIX. Khi thêm phần 1884–1945 và sau 1945 để nối mạch bài, ghi thành mục tiếp theo với mốc riêng; không xếp toàn bộ 1945 vào thế kỉ XIX.

Chọn **một trong hai nhiệm vụ** theo SGK 171: đóng vai hướng dẫn viên, giới thiệu những nét chính quá trình xác lập chủ quyền biển đảo; hoặc sưu tầm tư liệu rồi viết **bản tin khoảng 7–10 câu** về chủ quyền biển đảo Việt Nam. Trước khi viết, hoàn thành bảng bốn thời đoạn từ tiền sử đến cuối XIX bằng bằng chứng đã học; bổ sung sự tiếp nối sau đó ở mục riêng khi cần. Chọn vài dẫn chứng rõ, chẳng hạn tờ sai 1786 hoặc hoạt động khảo sát 1815. Mỗi dẫn chứng cần tên nguồn, thời gian, chủ thể và hoạt động; giải thích điều nó cho thấy thay vì chỉ liệt kê mốc. Bản tin cần lời văn riêng, thông tin chính xác và dùng đúng thuật ngữ. Có thể mở đầu vấn đề, nêu hai hoặc ba dẫn chứng, giải thích sự tiếp nối rồi nêu trách nhiệm tìm hiểu, bảo vệ biển đảo. Kiểm ảnh minh hoạ thuộc loại nào, chú thích rõ hiện vật, tư liệu hay công trình tưởng niệm. Sản phẩm viết, thuyết minh và việc tự tìm nguồn là phần cần thực hiện ngoài câu chọn.