Thực dân phương Tây xâm nhập Đông Nam Á

Đông Nam Á có vị trí địa lí quan trọng và giàu tài nguyên, nên sớm trở thành mục tiêu xâm lược của thực dân phương Tây. Từ thế kỉ XVI, các nước phương Tây từng bước xâm nhập, tranh giành ảnh hưởng rồi dùng vũ lực xâm chiếm. Mục tiêu là giành nguồn lợi và mở rộng sự thống trị. **Xâm nhập, tranh giành ảnh hưởng** và **thiết lập ách đô hộ** không có nghĩa hoàn toàn giống nhau. Có thương nhân tới buôn bán chưa đủ chứng minh một nước đã bị đô hộ; cần xem quyền kiểm soát, hành động xâm chiếm và thời điểm cụ thể. Quá trình ở các nước Đông Nam Á không diễn ra cùng lúc, cùng một cách. Bài tập trung từ nửa sau thế kỉ XVI đến giữa XIX; một số hình và sự kiện sớm hơn được SGK dùng để dẫn vào quá trình. Khi đọc, đặt từng mốc vào đúng khoảng thời gian thay vì ép mọi sự kiện đều xảy ra sau 1550.

Ở **In-đô-nê-xi-a**, thế kỉ XVI, Bồ Đào Nha chiếm một số đảo phía đông; sau đó Hà Lan, Tây Ban Nha và Anh cũng xâm nhập. Hà Lan từng bước mở rộng xâm chiếm và thiết lập ách thống trị. Đây là quá trình cạnh tranh của nhiều nước thực dân, không phải từ đầu chỉ có một lực lượng. Ở **Phi-líp-pin**, từ giữa thế kỉ XVI, Tây Ban Nha đẩy mạnh xâm chiếm, áp đặt sự thống trị lâu dài. So với In-đô-nê-xi-a, cần nhớ lực lượng thực dân giữ vai trò nổi bật là Tây Ban Nha, tránh đổi chỗ với Hà Lan. Tên quốc gia trong bài giúp xác định trường hợp được học; không lấy phạm vi trên bản đồ hiện nay để mặc nhiên kết luận toàn bộ mọi đảo đã bị kiểm soát cùng một năm.

Tại **Mã Lai và Miến Điện**, từ nửa sau thế kỉ XVI, Anh, Hà Lan, Pháp tranh chấp ảnh hưởng. SGK đối chiếu tên Mã Lai với Ma-lai-xi-a, tên Miến Điện với Mi-an-ma để nhận biết địa danh; tên gọi không tự chứng minh ranh giới các thời kì hoàn toàn trùng nhau. Tại **ba nước Đông Dương** — Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia — từ thế kỉ XVI, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Anh, Pháp tìm cách tranh giành ảnh hưởng. Thông tin đó nói về quá trình xâm nhập, chưa có nghĩa cả ba nước đã trở thành thuộc địa ngay trong thế kỉ XVI. Tại **Xiêm** — tên lịch sử của Thái Lan — thương nhân châu Âu xâm nhập từ thế kỉ XVI. Đến giữa thế kỉ XIX, Anh bắt đầu xâm nhập mạnh hơn theo mạch trình bày của SGK. Cần phân biệt sức ép của thực dân với việc một nước đã mất hoàn toàn độc lập; không suy nước nào có thương nhân châu Âu tới cũng lập tức thành thuộc địa.

Ảnh SGK trang 20 cho thấy Bảo tàng Hàng hải Ma-lắc-ca mô phỏng tàu Phlo-đờ Ma của Bồ Đào Nha, gắn với việc xâm lược Ma-lắc-ca năm 1511. Ảnh chụp công trình bảo tàng giúp hình dung hình dạng mô phỏng, không phải ảnh chụp con tàu đang tham chiến năm 1511. Mốc 1511 là dẫn chứng sớm hơn khoảng thời gian chính của chương. Đọc ảnh theo ba bước: xác định đây là ảnh của đối tượng nào; đọc chú thích về liên hệ lịch sử; phân biệt điều trực tiếp nhìn thấy với thông tin lịch sử được chú thích cung cấp. Không dùng ảnh công trình hiện nay để tự đo khả năng chiến đấu hoặc đoán lời thủy thủ thế kỉ XVI.