Thành tựu của cách mạng công nghiệp

Cách mạng công nghiệp từ nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX là quá trình thay đổi căn bản sản xuất với việc sử dụng máy móc. Anh là nước diễn ra đầu tiên vì đã có những tiền đề về **vốn, nhân công và kĩ thuật**. Cần xét các điều kiện kết hợp, không chỉ tìm một nhà phát minh để giải thích cả cuộc cách mạng. Quá trình bắt đầu trong ngành dệt, sau đó lan sang giao thông vận tải, luyện kim và các ngành khác. Kéo sợi, dệt vải và nguồn động lực có liên hệ: máy kéo sợi làm tăng lượng sợi, máy dệt nâng khả năng dệt; nguồn động lực mới giúp vận hành máy móc với quy mô lớn hơn. **Máy kéo sợi** tạo sợi, còn **máy dệt** dùng sợi làm thành vải. Phân biệt hai công việc giúp đọc bảng thành tựu đúng, tránh gọi mọi máy ngành dệt là máy dệt.

| Thành tựu | Vai trò cần nhớ | |---|---| | Máy kéo sợi Gien-ni, 1764 | Tăng khả năng kéo sợi so với lao động thủ công trước đó. | | Máy kéo sợi dùng sức nước của R. Ác-rai, 1769 | Dùng sức nước làm động lực kéo sợi. | | Máy hơi nước gắn với Giêm Oát; SGK dùng mốc 1784 | Cung cấp động lực, mở rộng khả năng đặt nhà máy ở nơi thuận lợi. | | Máy dệt của E. Các-rai, 1785 | Tăng khả năng dệt vải bằng máy. | Các mốc và tên trong bảng theo SGK trang 15–16. Giêm Oát gắn với những cải tiến quan trọng của máy hơi nước, giúp sử dụng hiệu quả trong sản xuất; không nên hiểu mọi dạng máy hơi nước đều bắt đầu từ một phát minh duy nhất. Máy dùng sức nước phụ thuộc nơi có dòng nước thích hợp. Máy hơi nước giảm sự phụ thuộc ấy, nên nhà máy có thể đặt ở nơi thuận lợi hơn về nhiên liệu, lao động hoặc vận chuyển. Điều đó không có nghĩa nhà máy không cần nguồn nước, nhiên liệu hay các điều kiện khác.

Đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước gắn với Xti-phen-xơn là thành tựu tiêu biểu trong giao thông. Đường sắt giúp vận chuyển nguyên liệu, sản phẩm và hành khách với quy mô lớn hơn, nối các nơi sản xuất với thị trường. Sản xuất và giao thông thúc đẩy lẫn nhau. Quan sát tranh đoàn tàu ở SGK trang 16: nhận biết đầu máy và các toa để liên hệ với sự phát triển giao thông thời đó. Chú thích ghi **tranh vẽ**, vì vậy không gọi đó là ảnh chụp hay dùng tranh để đo chính xác tốc độ, số hành khách. Nhờ công nghiệp phát triển mạnh, Anh được gọi là “công xưởng của thế giới” trong thời kì được học. Cách gọi thể hiện vị thế công nghiệp lúc bấy giờ, không phải nhận định thứ hạng hiện nay.

Ở **Pháp**, cách mạng công nghiệp bắt đầu từ khoảng năm 1830, trước hết trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng những năm 1850–1870. Ở **Đức**, quá trình bắt đầu từ những năm 1840; luyện kim và hóa chất giữ vai trò chủ đạo. Khi thống nhất năm 1871, Đức đã trở thành một nước công nghiệp. Ở **Mỹ**, công nghiệp hóa diễn ra khá sớm, bắt đầu từ công nghiệp nhẹ. Máy tách hạt bông năm 1793 là một thành tựu tiêu biểu; đường sắt, khai mỏ, luyện kim và đóng tàu phát triển. Tranh nhà máy ở Bô-xtơn trong SGK trang 17 giúp hình dung quy mô sản xuất thời đó. Các nước cùng tiếp nhận và phát triển sản xuất bằng máy, nhưng thời điểm, ngành khởi đầu và thế mạnh khác nhau. Không gộp thành nhận định tất cả nước châu Âu và Mỹ đều bắt đầu cùng năm, cùng ngành.

Có thể chọn một máy hoặc phương tiện trong bài để sưu tầm tư liệu. Tìm thông tin ở SGK, bảo tàng hoặc cơ quan lưu giữ hiện vật; ghi rõ tên thành tựu, người gắn với thành tựu, nơi và thời gian. Phân biệt phát minh ban đầu, cải tiến và việc được ứng dụng rộng. Tiếp theo, mô tả công việc máy thực hiện, giải thích tác dụng với sản xuất hoặc đời sống, rồi viết bài giới thiệu khoảng 200 chữ theo gợi ý SGK trang 18. Hình dùng kèm cần ghi nguồn và phân biệt hiện vật, mô hình với tranh tái dựng. Nhận định “tiêu biểu nhất” cần nêu tiêu chí và dẫn chứng; không có một đáp án duy nhất cho mọi cách đánh giá. Câu chọn kiểm cách tìm và dùng thông tin, không thay cho bài giới thiệu.