Từ khủng hoảng đến khởi nghĩa năm 1771
Giữa thế kỉ XVIII, chính quyền Đàng Trong suy yếu. Quan lại tham nhũng; địa chủ, cường hào lấn chiếm ruộng đất; tô thuế và lao dịch đè nặng lên nhân dân. Sự chuyên quyền của Trương Phúc Loan cùng tình trạng mua bán chức tước làm bất bình thêm sâu sắc.
Năm **1771**, ba anh em **Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ** dựng cờ khởi nghĩa. Căn cứ ban đầu ở **Tây Sơn thượng đạo**, phía trên đèo An Khê, rồi mở xuống **Tây Sơn hạ đạo**, lập căn cứ ở Kiên Mỹ. Khẩu hiệu “lấy của người giàu chia cho người nghèo” đáp ứng nguyện vọng chống áp bức, góp phần thu hút đông đảo nhân dân.
Bài luyện: Nguyên nhân bùng nổ
Điều gì trực tiếp thúc đẩy các tầng lớp nhân dân tham gia khởi nghĩa Tây Sơn?
Ngọc Hồi – Đống Đa diễn ra năm 1789, sau khi khởi nghĩa bùng nổ.
Chính sách xây dựng của Quang Trung thuộc sau chiến thắng ngoại xâm, không có từ trước 1771.
Đúng. Khởi nghĩa Tây Sơn bắt đầu năm 1771 trong bối cảnh Đàng Trong suy yếu, nhân dân mất đất và chịu gánh nặng bóc lột. Mâu thuẫn với chính quyền chúa Nguyễn là nguyên nhân bùng nổ; các chiến thắng và chính sách của Quang Trung thuộc giai đoạn sau.
Xung đột Nam – Bắc triều thuộc thế kỉ XVI, khác bối cảnh khởi nghĩa năm 1771.
Lời giải
Chọn C. Khởi nghĩa Tây Sơn bắt đầu năm 1771 trong bối cảnh Đàng Trong suy yếu, nhân dân mất đất và chịu gánh nặng bóc lột. Mâu thuẫn với chính quyền chúa Nguyễn là nguyên nhân bùng nổ; các chiến thắng và chính sách của Quang Trung thuộc giai đoạn sau.
Bài luyện: Sự phát triển địa bàn
Việc mở từ Tây Sơn thượng đạo xuống Tây Sơn hạ đạo cho thấy điều gì?
Diễn biến được nêu là từ thượng đạo xuống hạ đạo, thể hiện mở rộng chứ không thu hẹp.
Mở rộng địa bàn là sự phát triển của khởi nghĩa sau khi dựng cờ, không phải chấm dứt.
Thượng đạo và hạ đạo chỉ các khu vực khác nhau, không phải đổi tên một căn cứ.
Đúng. Căn cứ ban đầu của Tây Sơn ở phía trên đèo An Khê; sau đó nghĩa quân mở xuống Tây Sơn hạ đạo, lập căn cứ Kiên Mỹ. Sự chuyển biến ấy phản ánh việc mở rộng địa bàn hoạt động từ miền núi xuống đồng bằng, gắn với sự lớn mạnh của khởi nghĩa.
Lời giải
Chọn D. Căn cứ ban đầu của Tây Sơn ở phía trên đèo An Khê; sau đó nghĩa quân mở xuống Tây Sơn hạ đạo, lập căn cứ Kiên Mỹ. Sự chuyển biến ấy phản ánh việc mở rộng địa bàn hoạt động từ miền núi xuống đồng bằng, gắn với sự lớn mạnh của khởi nghĩa.
Tạm hoà phía bắc, tập trung đánh phía nam
Đến năm 1774, nghĩa quân đã làm chủ một vùng rộng lớn ở Đàng Trong. Tuy nhiên, quân Trịnh từ phía bắc tiến vào, chiếm Phú Xuân, trong khi quân chúa Nguyễn ở phía nam. Tây Sơn đứng trước nguy cơ phải đối phó cùng lúc hai lực lượng.
Nguyễn Nhạc chủ trương **tạm hoà hoãn với quân Trịnh** để dồn sức đánh quân Nguyễn. Nghĩa quân bốn lần đánh vào Gia Định; trong lần tiến quân năm **1777**, chúa Nguyễn bị bắt và bị giết, Nguyễn Ánh chạy thoát. Chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị lật đổ.
Bài luyện: Giải quyết tình thế bất lợi
Chủ trương tạm hoà với quân Trịnh giúp Tây Sơn làm gì?
Hoà hoãn giúp dồn sức đánh Nguyễn, không phải từ bỏ mục tiêu ấy.
Trong tình thế 1774, Tây Sơn tạm hoà với Trịnh để tập trung đánh Nguyễn ở phía nam.
Đúng. Năm 1774, Tây Sơn có quân Trịnh ở phía bắc và quân Nguyễn ở phía nam. Tạm hoà với Trịnh giúp giảm áp lực một phía, dồn sức đánh Nguyễn. Đây là lựa chọn theo tình thế, không có nghĩa Tây Sơn chấm dứt mục tiêu đấu tranh.
Chủ trương nhằm tránh cùng lúc đối phó hai lực lượng, không phải mở thêm mặt trận.
Lời giải
Chọn C. Năm 1774, Tây Sơn có quân Trịnh ở phía bắc và quân Nguyễn ở phía nam. Tạm hoà với Trịnh giúp giảm áp lực một phía, dồn sức đánh Nguyễn. Đây là lựa chọn theo tình thế, không có nghĩa Tây Sơn chấm dứt mục tiêu đấu tranh.
Bài luyện: Thắng lợi ở Đàng Trong
Kết quả nổi bật của lần tiến quân năm 1777 là gì?
Đúng. Năm 1777, nghĩa quân đánh vào Gia Định, bắt và giết chúa Nguyễn, lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Tuy nhiên, Nguyễn Ánh chạy thoát. Vì thế, không được diễn giải thắng lợi này thành việc mọi lực lượng chống Tây Sơn đều đã chấm dứt.
Ngọc Hồi – Đống Đa là chiến thắng năm 1789.
Chúa Trịnh bị lật đổ năm 1786, sau thắng lợi năm 1777.
Thắng lợi năm 1777 không có nghĩa nhà Lê khôi phục thực quyền trên cả nước.
Lời giải
Chọn A. Năm 1777, nghĩa quân đánh vào Gia Định, bắt và giết chúa Nguyễn, lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong. Tuy nhiên, Nguyễn Ánh chạy thoát. Vì thế, không được diễn giải thắng lợi này thành việc mọi lực lượng chống Tây Sơn đều đã chấm dứt.
Các cuộc tiến quân ra Bắc năm 1786–1788
Tháng **5-1786**, Nguyễn Huệ tiến đánh và hạ thành Phú Xuân, giải phóng vùng Đàng Trong. Sau đó, với danh nghĩa **“phù Lê diệt Trịnh”**, ông tiến ra Bắc, vào Thăng Long tháng **7-1786**, lật đổ chúa Trịnh rồi giao lại chính quyền cho vua Lê.
Khi Tây Sơn rút về Nam, Bắc Hà lại rối loạn. Giữa năm **1788**, Nguyễn Huệ tiếp tục ra Bắc dẹp loạn; trước đó vua Lê Chiêu Thống đã bỏ trốn. Đến đây, chính quyền Lê – Trịnh hoàn toàn sụp đổ. Cần tách kết quả năm 1786 với năm 1788, không gộp việc lật đổ chúa Trịnh và sự chấm dứt nhà Lê thành cùng một mốc.
| Năm | Chuyển biến chính |
| --- | --- |
| 1777 | Lật đổ chúa Nguyễn |
| 1786 | Lật đổ chúa Trịnh |
| 1788 | Chính quyền Lê – Trịnh hoàn toàn sụp đổ |
Bảng tập trung vào các chính quyền phong kiến. Hai chiến thắng chống ngoại xâm năm 1785 và 1789 được tìm hiểu trong các bài riêng.
Bài luyện: Hai mốc khác nhau
Cặp thông tin nào đúng?
Chúa Trịnh bị lật đổ năm 1786; năm đó Tây Sơn còn giao quyền cho vua Lê.
Chúa Nguyễn bị lật đổ năm 1777; năm 1788 gắn sự sụp đổ hoàn toàn Lê – Trịnh.
Cuộc tiến quân năm 1788 gắn sự sụp đổ hoàn toàn chính quyền Lê – Trịnh, không phải khôi phục chúa Trịnh.
Đúng. Năm 1786, Nguyễn Huệ tiến vào Thăng Long, lật đổ chúa Trịnh và giao lại chính quyền cho vua Lê. Sau tình trạng rối loạn ở Bắc Hà, cuộc tiến quân năm 1788 gắn với sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Lê – Trịnh. Hai kết quả cần được ghi đúng mốc.
Lời giải
Chọn D. Năm 1786, Nguyễn Huệ tiến vào Thăng Long, lật đổ chúa Trịnh và giao lại chính quyền cho vua Lê. Sau tình trạng rối loạn ở Bắc Hà, cuộc tiến quân năm 1788 gắn với sự sụp đổ hoàn toàn của chính quyền Lê – Trịnh. Hai kết quả cần được ghi đúng mốc.
Bài luyện: Danh nghĩa của cuộc tiến quân
Khẩu hiệu “phù Lê diệt Trịnh” gắn với hành động nào của Tây Sơn năm 1786?
Thắng lợi Gia Định năm 1777 thuộc cuộc đấu tranh chống chính quyền chúa Nguyễn.
Bắc triều là nhà Mạc từ thế kỉ XVI, không phải kết quả cuộc tiến quân năm 1786.
Lê Chiêu Thống cầu cứu nhà Thanh, không phải nội dung khẩu hiệu của Tây Sơn.
Đúng. Danh nghĩa “phù Lê diệt Trịnh” là giúp nhà Lê, đánh đổ họ Trịnh. Diễn biến năm 1786 phù hợp với danh nghĩa ấy: Tây Sơn hạ chúa Trịnh rồi giao chính quyền cho vua Lê. Không lẫn khẩu hiệu này với “phù Lê diệt Mạc” của Nguyễn Kim năm 1533.
Lời giải
Chọn D. Danh nghĩa “phù Lê diệt Trịnh” là giúp nhà Lê, đánh đổ họ Trịnh. Diễn biến năm 1786 phù hợp với danh nghĩa ấy: Tây Sơn hạ chúa Trịnh rồi giao chính quyền cho vua Lê. Không lẫn khẩu hiệu này với “phù Lê diệt Mạc” của Nguyễn Kim năm 1533.
Đặt cơ sở khôi phục nền thống nhất
Các thắng lợi lật đổ chính quyền chúa Nguyễn, chúa Trịnh và sự sụp đổ của nhà Lê xoá bỏ tình trạng chia cắt Đàng Trong – Đàng Ngoài, **đặt cơ sở cho việc khôi phục nền thống nhất quốc gia**. Đây là cách khái quát đóng góp của Tây Sơn trong SGK.
Khi đánh giá, cần lấy diễn biến cụ thể làm căn cứ: các thế lực duy trì chia cắt bị lật đổ. Không chỉ từ một chiến thắng riêng năm 1777 mà kết luận ngay mọi vấn đề thống nhất và xây dựng đất nước đã hoàn tất.
Bài luyện: Ý nghĩa của các thắng lợi
Cách diễn đạt nào phù hợp về đóng góp của Tây Sơn đối với sự thống nhất?
Tây Sơn làm thay đổi cả chính quyền và tình trạng chia cắt, vượt xa việc chuyển căn cứ.
Năm 1777 mới gắn với thắng lợi chống chúa Nguyễn; nhiều nhiệm vụ còn ở giai đoạn sau.
Đúng. Việc Tây Sơn lật đổ các chính quyền duy trì chia cắt đã xoá bỏ tình trạng Đàng Trong – Đàng Ngoài, đặt cơ sở khôi phục nền thống nhất. Nhận xét này dựa trên một quá trình nhiều thắng lợi, không biến một mốc quân sự thành kết luận mọi công việc đã hoàn tất.
Chính quyền chúa Nguyễn và chúa Trịnh bị lật đổ nên không còn nguyên vẹn như trước.
Lời giải
Chọn C. Việc Tây Sơn lật đổ các chính quyền duy trì chia cắt đã xoá bỏ tình trạng Đàng Trong – Đàng Ngoài, đặt cơ sở khôi phục nền thống nhất. Nhận xét này dựa trên một quá trình nhiều thắng lợi, không biến một mốc quân sự thành kết luận mọi công việc đã hoàn tất.
Đang học