Khoa học và tư tưởng trong thế kỉ XVIII–XIX

Khoa học tự nhiên nghiên cứu thế giới tự nhiên và các quy luật vận động của nó. Trong quá trình phát triển đến thế kỉ XVIII–XIX, nhiều thành tựu giúp con người giải thích hiện tượng bằng cơ sở khoa học. | Nhà khoa học, mốc trong bài | Thành tựu tiêu biểu | | --- | --- | | I. Niu-tơn, cuối thế kỉ XVII | Thuyết vạn vật hấp dẫn, đóng góp lớn cho Vật lí học | | S. Đác-uyn, thế kỉ XIX | Thuyết tiến hoá; công bố trong tác phẩm Nguồn gốc các loài năm 1859 | Thành tựu Niu-tơn có từ cuối thế kỉ XVII được nhắc như một cơ sở của sự phát triển về sau. Không đổi thành thế kỉ XVIII chỉ vì xuất hiện trong bài học về XVIII–XIX. Thành tựu Đác-uyn thuộc Sinh học, giúp phát triển cách hiểu về thế giới sinh vật.

Các thành tựu khoa học tự nhiên giúp con người hiểu rằng hiện tượng vận động theo quy luật có thể nghiên cứu. Nhận thức mới tạo cơ sở cho những nghiên cứu ứng dụng và tiến bộ kĩ thuật, công nghiệp. Cần phân biệt **phát minh khoa học** với **ứng dụng kĩ thuật**: tìm hiểu một quy luật tự nhiên khác với thiết kế máy móc dựa trên hiểu biết ấy. Giữa hai việc còn có nghiên cứu, thử nghiệm và cải tiến; không phải mỗi phát minh lập tức tạo ra một chiếc máy hoàn chỉnh.

Khoa học xã hội gắn với nhiều trào lưu nghiên cứu con người, xã hội và kinh tế. Bảng nêu những đại diện trong SGK, không có nghĩa mọi trào lưu mang cùng nội dung. | Hướng nghiên cứu hoặc tư tưởng | Đại diện tiêu biểu | | --- | --- | | Chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng trong triết học Đức | L. Phoi-ơ-bách; G. Hê-ghen | | Kinh tế chính trị học tư sản ở Anh | A. Xmít; D. Ri-các-đô | | Chủ nghĩa xã hội không tưởng | C. H. Xanh Xi-mông; S. Phu-ri-ê; R. Ô-oen | | Chủ nghĩa xã hội khoa học | C. Mác; Ph. Ăng-ghen | Trong triết học Đức, Phoi-ơ-bách tiêu biểu cho chủ nghĩa duy vật, Hê-ghen gắn với phép biện chứng. Giữa thế kỉ XIX, Mác và Ăng-ghen sáng lập chủ nghĩa xã hội khoa học; Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản năm 1848 là mốc đã học. Những tư tưởng tiến bộ góp phần phê phán bất công, phản ánh khát vọng xã hội tốt đẹp hơn và định hướng đấu tranh.

Sơ đồ giúp nối lĩnh vực nghiên cứu với tác động, thay vì chỉ nhớ tên người.

Đọc riêng từng hướng: khoa học tự nhiên giúp giải thích thế giới và tạo cơ sở kĩ thuật; khoa học xã hội cùng các tư tưởng tiến bộ góp phần nhận thức, phê phán và cải biến xã hội. Hai hướng có quan hệ, không phải giai đoạn này kết thúc thì giai đoạn kia mới bắt đầu.