Gió mùa đông và gió mùa hạ ở Việt Nam

Khí hậu Việt Nam chịu ảnh hưởng mạnh của các khối khí hoạt động theo mùa. Theo khái quát SGK, **gió mùa đông từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau**, chủ yếu có hướng đông bắc. Khối khí lạnh từ phía bắc xuống tạo nên mùa đông lạnh ở miền Bắc. Nửa đầu mùa đông thường lạnh, khô; nửa cuối thường lạnh, ẩm. Vì vậy, cùng trong mùa đông nhưng tính chất thời tiết không giữ nguyên suốt thời gian. Khi trình bày, cần có thời gian, hướng, nguồn gốc và tác động; không chỉ nhớ một hướng gió.

Từ phía nam dãy Bạch Mã trở vào, **Tín phong bán cầu Bắc** có hướng đông bắc chiếm ưu thế trong thời kì này. Gió góp phần gây mưa ở vùng ven biển Nam Trung Bộ; Tây Nguyên và Nam Bộ thường nóng, khô. Không đồng nhất mọi gió đông bắc với khối khí lạnh tạo mùa đông miền Bắc. Cùng hướng trên bản đồ không có nghĩa cùng nguồn gốc, tính chất và tác động ở mọi miền. Cần kết hợp ranh giới khí hậu và vị trí vùng chịu ảnh hưởng.

**Gió mùa hạ từ tháng 5 đến tháng 10**, chủ yếu hướng tây nam. Đầu mùa, gió từ Bắc Ấn Độ Dương gây mưa lớn cho Nam Bộ và Tây Nguyên. Khi vượt Trường Sơn và các dãy núi dọc biên giới Việt–Lào, không khí có thể gây thời tiết khô nóng ở phía đông Trường Sơn và phía nam Tây Bắc do **hiệu ứng phơn**. Giữa và cuối mùa hạ, gió Tây Nam từ bán cầu Nam kết hợp với dải hội tụ nhiệt đới, tạo thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều phổ biến. Bão kèm mưa lớn là hiện tượng cực đoan cần chú ý. Như vậy, gió mùa hạ không gây cùng lượng mưa ở mọi nơi. Hướng gió, nguồn ẩm, thời gian và địa hình cùng tác động; không suy “gió từ biển” thì cả hai sườn núi đều luôn mưa.

Mở hình 4.1 trang 117. Đọc chú giải để tách **mũi tên gió**, **mũi tên hướng di chuyển của bão** và **màu miền khí hậu**. Tìm Bạch Mã, xác định vùng đang xét, rồi theo đúng mũi tên từ nơi xuất phát tới nơi tác động. Bản đồ khí hậu trình bày đặc điểm khái quát, không phải bản tin dự báo hôm nay. Mũi tên bão và tần suất trung bình không đủ xác định một cơn bão cụ thể sẽ đổ bộ ở đâu.