Đấu tranh ở In-đô-nê-xi-a và Phi-líp-pin

Ách thực dân và phong trào giải phóng

Nửa sau XIX–đầu XX, phần lớn Đông Nam Á chịu ách thống trị thực dân; Xiêm giữ độc lập tương đối. In-đô-nê-xi-a đấu tranh chống Hà Lan. Ở Phi-líp-pin, Tây Ban Nha củng cố thống trị rồi Mỹ xâm lược năm 1898. Phong trào đấu tranh nhằm giành độc lập và tiến bộ xã hội. Cần xác định từng nước, thế lực thực dân và mốc thời gian; không coi mọi nơi đều bị cùng một nước chiếm trong cùng một năm.

Bài luyện: Phân biệt đối tượng đấu tranh

Cặp nào đúng với bối cảnh hai nước?

AIn-đô-nê-xi-a chống Anh; Phi-líp-pin chỉ chống Nga.BCả hai giữ độc lập tương đối như Xiêm nên không có đấu tranh chống thực dân.CIn-đô-nê-xi-a chống Hà Lan; Phi-líp-pin chống Tây Ban Nha rồi tiếp tục đối diện xâm lược Mỹ.DCả hai chỉ chống thực dân Pháp trong toàn bộ thời kì.

In-đô-nê-xi-a: đấu tranh nhiều nơi, nhiều thời điểm

Các cuộc đấu tranh diễn ra ở nhiều vùng. Một số ví dụ trong SGK cho thấy phong trào kéo dài và có những chuyển biến về lực lượng, tổ chức. | Mốc hoặc thời kì | Sự kiện tiêu biểu | | --- | --- | | 1873 | Nhân dân A-chê chiến đấu chống quân Hà Lan đổ bộ | | 1878–1907 | Khởi nghĩa người Ba Tắc ở Bắc Xu-ma-tơ-ra | | Đầu thế kỉ XX | Phong trào công nhân phát triển; các hiệp hội công nhân xuất hiện | | 1920 | Đảng Cộng sản In-đô-nê-xi-a ra đời | Bảng chọn một số sự kiện, không phải toàn bộ phong trào. Khoảng 1878–1907 kéo dài qua năm 1900, nên có thể diễn ra đồng thời với những hoạt động khác đầu XX.

Bài luyện: Nhận diện sự kiện

Sự kiện nào thuộc phong trào ở In-đô-nê-xi-a?

AKhởi nghĩa Ca-vi-tô ở Phi-líp-pin năm 1872.BKhởi nghĩa Vũ Xương ngày 10–10–1911.CKhởi nghĩa Xi-pay tại Ấn Độ 1857–1859.DKhởi nghĩa người Ba Tắc ở Bắc Xu-ma-tơ-ra trong khoảng 1878–1907.

Bài luyện: Đọc một khoảng thời gian

Từ mốc Ba Tắc 1878–1907 và phong trào công nhân đầu XX, cách đọc nào phù hợp?

ACó thời gian chồng nhau; không coi mọi phong trào kết thúc rồi phong trào khác mới bắt đầu.BBa Tắc kết thúc trước năm 1900 nên không thể cùng thời gian với đầu XX.CMọi hoạt động đều diễn ra trong một ngày của năm 1920.DCác dòng trong bảng bắt buộc là những giai đoạn nối tiếp không chồng nhau.

Bài luyện: Chuyển biến phong trào

Thông tin nào cho thấy sự phát triển tổ chức đấu tranh đầu XX?

AĐảng Cộng sản ra đời đồng nghĩa Hà Lan lập tức rút hết trong năm 1920.BPhong trào công nhân phát triển, có các hiệp hội công nhân và Đảng Cộng sản ra đời năm 1920.CChỉ có cuộc đổ bộ A-chê năm 1873, không có thông tin về tổ chức đầu XX.DMọi cuộc khởi nghĩa đều do cùng một hiệp hội ra đời năm 1920 tổ chức từ 1873.

Phi-líp-pin: hai xu hướng và cao trào cách mạng

Năm **1872**, nhân dân Ca-vi-tô nổi dậy chống Tây Ban Nha nhưng cuối cùng thất bại. Cuối XIX xuất hiện hai xu hướng: **cải cách của Hô-xê Ri-dan** và **bạo động của Bô-ni-pha-xi-ô**. Cả hai góp phần khơi dậy ý thức dân tộc, chuẩn bị cho cao trào sau. Cuộc cách mạng **1896–1898** lật đổ ách thống trị Tây Ban Nha và mở đường cho chính thể cộng hoà. Tuy nhiên, sau đó Phi-líp-pin lại bị Mỹ thôn tính. Thắng lợi trước một thế lực thực dân không tự chứng minh đã bảo vệ được độc lập lâu dài trước mọi thế lực khác.

Bài luyện: Ghép người và xu hướng

Cặp nào đúng theo bài?

AHô-xê Ri-dan: bạo động; Bô-ni-pha-xi-ô: cải cách.BCả Hô-xê Ri-dan và Bô-ni-pha-xi-ô chỉ đại diện xu hướng cải cách.CHô-xê Ri-dan: cải cách; Bô-ni-pha-xi-ô: bạo động.DCả Hô-xê Ri-dan và Bô-ni-pha-xi-ô chỉ đại diện xu hướng bạo động.

Bài luyện: Kết quả trước mắt và lâu dài

Nhận xét nào đúng về cách mạng Phi-líp-pin cuối XIX?

AThắng Tây Ban Nha nghĩa là mọi xâm lược nước ngoài vĩnh viễn chấm dứt ngay năm 1898.BVì sau đó bị Mỹ thôn tính nên trước đó chưa từng có cách mạng chống Tây Ban Nha.CTây Ban Nha và Mỹ là hai tên của cùng một nước trong thời kì này.DĐã lật đổ ách Tây Ban Nha, nhưng sau đó lại bị Mỹ thôn tính nên không thể coi độc lập lâu dài đã được bảo đảm.

So sánh theo cùng tiêu chí

Hai nước đều đấu tranh chống thực dân để giành độc lập, nhưng thế lực thống trị, sự kiện và tổ chức cụ thể khác nhau. Có thể lập bảng với các cột: nước, đối tượng đấu tranh, một sự kiện, thời gian và nhận xét. Ví dụ: dùng A-chê 1873 cho In-đô-nê-xi-a và Ca-vi-tô 1872 cho Phi-líp-pin. Hai cuộc nổi dậy đều thể hiện chống thực dân nhưng không có nghĩa cùng lãnh đạo hoặc cùng kết quả. Sau khi lập bảng, rút ra một điểm chung và một điểm khác có dẫn chứng.

Bài luyện: Cùng và khác

Nhận xét nào phù hợp khi so sánh hai nước?

AĐều chống thực dân, nhưng có đối tượng, sự kiện và xu hướng cụ thể khác nhau.BVì cùng chống thực dân nên mọi cuộc đấu tranh có cùng lãnh đạo và ngày bùng nổ.CVì đối tượng thực dân khác nhau nên không có bất cứ điểm chung nào.DChỉ cần biết vị trí gần nhau là đủ xác định mọi kết quả cách mạng.

Bài luyện: Lập bảng có thể kiểm

Dòng nào ghi đúng và đủ căn cứ cho một sự kiện?

AIn-đô-nê-xi-a – Vũ Xương – chống Nga – 1905.BPhi-líp-pin – Ca-vi-tô – chống Tây Ban Nha – 1872.CIn-đô-nê-xi-a – Ca-vi-tô – chống Pháp – 1920.DPhi-líp-pin – Ba Tắc – chống Anh – 1868.