Địa hình và cách khai thác kinh tế phù hợp

Mỗi khu vực địa hình có lợi thế và khó khăn riêng. Muốn chọn cách khai thác phù hợp, cần nối **điều kiện → hoạt động có thể phát triển → hạn chế cần khắc phục**. Chỉ kể tên một ngành chưa giải thích được ảnh hưởng của địa hình. Chẳng hạn, sông miền núi có nhiều thác ghềnh, chênh lệch độ cao tạo tiềm năng thuỷ điện. Mặt đồng bằng tương đối bằng phẳng thuận lợi xây dựng hạ tầng và cư trú. Vũng, vịnh nước sâu kín gió thuận lợi xây dựng cảng biển. Lợi thế không có nghĩa có thể khai thác bằng mọi cách. Cần kết hợp điều kiện khác như nguồn nước, đất, sinh vật, hạ tầng và yêu cầu bảo vệ môi trường để sử dụng lâu dài.

Khu vực đồi núi có nguồn lâm sản, đồng cỏ, đất và khí hậu thích hợp cho nhiều cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả và chăn nuôi gia súc lớn. Khoáng sản tạo điều kiện phát triển công nghiệp khai thác, chế biến; các sông như sông Đà, Sê San, Srê Pôk có tiềm năng thuỷ điện. Cảnh quan đa dạng, những nơi có khí hậu mát mẻ thuận lợi cho du lịch. Ví dụ, SGK giới thiệu Bà Nà ở Đà Nẵng nằm trên núi Chúa, độ cao khoảng 1 500 m, có điều kiện cho du lịch nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, địa hình bị chia cắt mạnh làm giao thông khó khăn, xây dựng tốn kém; lũ quét, sạt lở gây rủi ro. Phát triển kinh tế cần gắn với bảo vệ rừng, đất, nguồn nước và phòng chống thiên tai, không chỉ tăng khai thác tài nguyên.

Địa hình bằng phẳng, đất màu mỡ, nguồn nước dồi dào của các đồng bằng thuận lợi trồng cây lương thực, thực phẩm, chăn nuôi gia súc nhỏ, gia cầm và phát triển thuỷ sản. Đồng bằng sông Hồng, sông Cửu Long là những khu vực sản xuất nông nghiệp quan trọng. Mặt bằng thuận lợi xây dựng hạ tầng, cư trú; cùng với dân cư đông và nhiều điều kiện khác, góp phần hình thành các trung tâm kinh tế lớn. Không nên kết luận địa hình là yếu tố duy nhất tạo nên một đô thị. Lịch sử khai thác lâu dài và dân cư tập trung đông làm tài nguyên, môi trường chịu sức ép; một số nơi suy thoái. Sử dụng đất, nước hợp lí và kiểm soát ô nhiễm cần đi cùng phát triển sản xuất, hạ tầng.

Vùng biển, thềm lục địa tạo điều kiện cho nhiều hoạt động. Cần phân biệt điều kiện phù hợp với từng ngành. | Điều kiện | Hoạt động có lợi thế | | --- | --- | | Nguồn lợi thuỷ sản và vùng nước thích hợp | Khai thác, nuôi trồng thuỷ sản gắn với bảo vệ nguồn lợi | | Vũng, vịnh sâu và kín gió | Xây dựng cảng, phát triển giao thông vận tải biển | | Dầu khí, gió và thuỷ triều | Phát triển các nguồn năng lượng phù hợp | | Bãi biển, đảo có cảnh quan đẹp | Du lịch biển, đảo | Ven biển Nam Trung Bộ còn có điều kiện thuận lợi cho nghề làm muối. Các ví dụ như cảng Cái Lân, Chân Mây, Vân Phong hay du lịch Phú Quốc giúp nối ngành với địa hình, tài nguyên cụ thể theo SGK. Bão, sạt lở bờ biển và nguy cơ ô nhiễm là hạn chế cần tính đến. Khai thác phải kết hợp bảo vệ môi trường biển, đa dạng sinh học và hệ sinh thái, không biến mọi nơi có tiềm năng thành nơi có thể khai thác không giới hạn.

Chọn một địa phương quen thuộc, xác định các dạng địa hình chính từ bản đồ và nguồn chính thức. Có thể dùng ảnh đã xác nhận địa điểm, thông tin từ cổng địa phương hoặc tài liệu học tập để đối chiếu. Lập một bảng ngắn: dạng địa hình; điều kiện thuận lợi; hoạt động kinh tế có dẫn chứng; khó khăn và cách sử dụng hợp lí. Ghi tên nguồn, thời điểm và đúng phạm vi địa phương, nhất là khi tên hoặc địa giới đã thay đổi. Một tỉnh có thể gồm nhiều dạng địa hình, nên không lấy một bức ảnh làm đại diện cho toàn tỉnh. Sản phẩm có thể là bảng kèm một hình và đoạn giải thích một quan hệ rõ ràng. Cần phân biệt điều kiện có tiềm năng với hoạt động đã thực sự có ở địa phương bằng nguồn cụ thể.