Đế quốc Anh và Pháp cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX

Cuối thế kỉ XIX, vị trí công nghiệp của Anh và Pháp giảm tương đối so với Mỹ, Đức. “Giảm tương đối” cần được hiểu qua so sánh vị trí hoặc tỉ trọng, không có nghĩa mọi hoạt động kinh tế đều ngừng phát triển. | Tiêu chí trong thời kì này | Anh | Pháp | | --- | --- | --- | | Vị trí công nghiệp | Đứng thứ ba thế giới, sau Mỹ và Đức | Đứng thứ tư, sau Mỹ, Đức và Anh | | Đặc điểm đáng chú ý | Vẫn dẫn đầu về xuất khẩu tư bản, thương mại và thuộc địa | Xuất khẩu tư bản đứng thứ hai; các tổ chức độc quyền ngân hàng phát triển | | Một yếu tố ảnh hưởng | Công nghiệp phát triển chậm hơn Mỹ, Đức | Thiệt hại của chiến tranh Pháp – Phổ 1870–1871 góp phần làm phát triển chậm lại | Xuất khẩu tư bản là đưa vốn ra nước ngoài để đầu tư hoặc cho vay thu lợi. Do đó, thứ hạng về công nghiệp và vị trí về xuất khẩu tư bản là hai tiêu chí khác nhau.

Ở Anh, chế độ quân chủ lập hiến được duy trì; Đảng Tự do và Đảng Bảo thủ thay nhau cầm quyền, bảo vệ lợi ích giai cấp tư sản. Ở Pháp, nền Cộng hoà thứ ba thường xảy ra khủng hoảng nội các; chính quyền đàn áp các cuộc đấu tranh của công nhân. Đây là tình hình của thời kì cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX. Về đối ngoại, cả hai đều đẩy mạnh xâm lược và khai thác thuộc địa. Anh có hệ thống thuộc địa rộng lớn nhất; Pháp đứng thứ hai, tăng cường xâm lược ở châu Phi và châu Á, trong đó có Đông Dương. Không đồng nhất phạm vi một đế quốc và thuộc địa thời ấy với diện tích của quốc gia hiện nay.