Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ XVIII

Cuối thế kỉ XVIII, Pháp vẫn là nước nông nghiệp lạc hậu. Công thương nghiệp có bước phát triển nhưng bị những quy định của chế độ phong kiến, phường hội cản trở. Chế độ quân chủ chuyên chế dưới vua Lu-i XVI lâm vào khủng hoảng. Xã hội có ba đẳng cấp. Tăng lữ và Quý tộc hưởng đặc quyền, được miễn thuế. **Đẳng cấp thứ ba** gồm tư sản, nông dân và bình dân thành thị. Tư sản có thế lực kinh tế nhưng thiếu quyền lực chính trị; nông dân, bình dân chịu áp bức, bóc lột nặng nề. Mâu thuẫn giữa Đẳng cấp thứ ba với hai đẳng cấp có đặc quyền là nguyên nhân sâu xa của cách mạng. Không đồng nhất “đẳng cấp thứ ba” với riêng tư sản: đó là một đẳng cấp gồm nhiều giai cấp, tầng lớp có hoàn cảnh khác nhau. Quần chúng nhân dân là động lực quyết định thắng lợi; giai cấp tư sản giữ vai trò lãnh đạo.

Trào lưu **Triết học Ánh sáng**, với Mông-te-xki-ơ, Vôn-te, G. G. Rút-xô, phê phán chế độ phong kiến và Giáo hội, đề cao những quyền tự do. Các nhà tư tưởng có chủ trương khác nhau, nhưng cùng góp phần chuẩn bị về tư tưởng cho cách mạng. Không nên coi cả ba đều có cùng một phương án tổ chức nhà nước. Nhà nước mắc nợ, không trả được; vua đòi tăng thuế, làm đời sống nhân dân càng cơ cực. Khủng hoảng tài chính và việc tăng thuế là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy đấu tranh. Ngày 14/7/1789, quần chúng tấn công pháo đài–nhà tù Ba-xti, cách mạng bùng nổ. Khi giải thích, nối ba mặt: chế độ cũ cản trở kinh tế và tạo bất bình đẳng → mâu thuẫn xã hội; Triết học Ánh sáng → chuẩn bị tư tưởng; khủng hoảng tài chính, tăng thuế → đẩy mâu thuẫn tới bùng nổ.

Tranh biếm họa ở SGK trang 12 vẽ người nông dân cõng hai nhân vật đại diện Tăng lữ và Quý tộc. Hình ảnh cõng biểu đạt gánh nặng áp bức, tô thuế. Đây là **tranh biếm họa**, không phải ảnh chụp một cảnh sinh hoạt; không dùng kích thước nhân vật để tính dân số các đẳng cấp. Lược đồ trang 7 đặt nước Pháp ở châu Âu; chú giải vùng màu giúp phân biệt với Anh và 13 thuộc địa Bắc Mỹ. Sau khi xác định nơi chốn, đọc sơ đồ trang 13 theo thời gian:14/7/1789 tấn công Ba-xti;26/8/1789 thông qua Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền; năm 1792 thiết lập nền cộng hòa; năm 1793 nền chuyên chính dân chủ cách mạng Gia-cô-banh ra đời;27/7/1794 đảo chính, cách mạng thoái trào và kết thúc theo khung SGK. Các mốc giúp hiểu kết quả và quá trình phát triển, không cần biến bài thành danh sách mọi trận đánh hoặc mọi lần thay đổi chính quyền.

Cách mạng Pháp lật đổ chế độ phong kiến, thiết lập chế độ cộng hòa, đưa giai cấp tư sản lên cầm quyền và xóa nhiều trở ngại cho chủ nghĩa tư bản. Cách mạng giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân, xóa chế độ đẳng cấp và quan hệ sản xuất phong kiến, xác lập các quyền tự do, dân chủ. Đó là những căn cứ SGK dùng để đánh giá đây là **cách mạng dân chủ tư sản điển hình**. Đặc điểm nổi bật là cuộc đấu tranh giai cấp quyết liệt do tư sản lãnh đạo, gắn lật đổ quân chủ với bảo vệ Tổ quốc. Ý nghĩa vượt ra ngoài nước Pháp: ảnh hưởng tới nhiều nước, nhất là châu Âu, truyền bá tư tưởng Tự do, Bình đẳng, Bác ái và để lại kinh nghiệm cho phong trào cách mạng. So sánh theo cùng tiêu chí: Anh chưa giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân, còn Pháp đã giải quyết; Anh thiết lập quân chủ lập hiến, Pháp thiết lập cộng hòa. Cả hai đều là cách mạng tư sản, mở đường phát triển chủ nghĩa tư bản. Tính chất chung không có nghĩa kết quả và mức độ đều giống nhau.

Để giải thích nhận định “cách mạng Pháp là một cuộc đại cách mạng”, nêu rõ kết quả trong nước và ảnh hưởng quốc tế, rồi dùng các dẫn chứng trên để giải thích. Không chỉ lặp lại từ “to lớn” mà bỏ căn cứ. Có thể tự tìm hiểu sự liên hệ giữa Quốc kì, Quốc ca Pháp với cách mạng theo gợi ý SGK trang 14: tìm nguồn chính thức hoặc bảo tàng, ghi tác giả/cơ quan và ngày, phân biệt thời điểm ra đời với thời điểm được chọn chính thức, rồi viết đoạn giới thiệu ngắn. Câu lựa chọn dưới đây chỉ kiểm cách dùng căn cứ, không chứng minh đã hoàn thành việc sưu tầm.