Cách mạng tư sản Anh

Đầu thế kỉ XVII, kinh tế tư bản chủ nghĩa ở Anh phát triển. Công nghiệp len dạ cần nhiều lông cừu. Một bộ phận quý tộc vừa và nhỏ rào đất, chuyển ruộng sang đồng cỏ, kinh doanh theo lối tư bản chủ nghĩa. Họ trở thành **quý tộc mới**; nhiều nông dân mất đất, đời sống khổ cực. Tư sản và quý tộc mới muốn xóa những trở ngại của chế độ phong kiến. Mâu thuẫn giữa các lực lượng này với chế độ quân chủ chuyên chế ngày càng gay gắt; nông dân, bình dân thành thị cũng đấu tranh chống áp bức. Đây là cơ sở kinh tế, xã hội dẫn tới cách mạng. Năm 1640, vua Sác-lơ I triệu tập Quốc hội để tăng thuế, lấy tiền đàn áp cuộc khởi nghĩa ở Xcốt-len. Việc đó làm mâu thuẫn giữa vua với Quốc hội thêm căng thẳng. Cần phân biệt **nguyên nhân sâu xa** là những mâu thuẫn tích tụ với **nguyên nhân trực tiếp** làm cuộc xung đột bùng lên.

Tháng 8/1642, vua tuyên chiến với Quốc hội, nội chiến bùng nổ. Năm 1649, Sác-lơ I bị xử tử và nền cộng hòa được thành lập. Năm 1660, quân chủ chuyên chế được phục hồi. Cuộc chính biến 1688–1689 đưa tới chế độ quân chủ lập hiến. Tiến trình có bước quanh co, không đi thẳng từ nội chiến tới chế độ cuối cùng. **Quân chủ lập hiến** là chế độ còn vua nhưng quyền lực của vua bị hạn chế bởi hiến pháp và Quốc hội. Vì vậy, “còn vua” không đồng nghĩa với “vua nắm quyền tuyệt đối”. Sơ đồ giúp thấy sự thay đổi thể chế; khoảng cách các ô không cho biết giai đoạn dài bao nhiêu năm.

Cách mạng lật đổ chế độ quân chủ chuyên chế, mở đường cho chủ nghĩa tư bản ở Anh phát triển. Tư sản và quý tộc mới cùng lãnh đạo; quần chúng nhân dân tham gia đấu tranh. Cuộc cách mạng diễn ra dưới hình thức **nội chiến**, kết thúc với chế độ quân chủ lập hiến. Đó là cách mạng tư sản **không triệt để**: chưa xóa bỏ tận gốc chế độ phong kiến và chưa giải quyết vấn đề ruộng đất cho nông dân. Lợi ích của quý tộc mới gắn với kinh doanh tư bản chủ nghĩa, nhưng địa vị xã hội vẫn gắn với chế độ cũ. Điều này giúp giải thích giới hạn của kết quả cách mạng. Khi nhận xét, nêu cả bước tiến và giới hạn: mở đường cho kinh tế mới phát triển là ý nghĩa; chưa giải quyết vấn đề ruộng đất là căn cứ đánh giá tính không triệt để.

Mở lược đồ SGK trang 7, đọc tên và chú giải trước khi tìm vùng màu chỉ Cách mạng tư sản Anh. Xác định Anh ở châu Âu, phía bên kia Đại Tây Dương so với 13 thuộc địa ở Bắc Mỹ. Lược đồ biểu diễn các nơi diễn ra cách mạng trong thời kì được học; không dùng vùng màu đó làm bản đồ địa giới hiện nay. Đối chiếu một sự kiện cần đủ **nơi chốn–thời gian–nội dung**. Chẳng hạn, “Anh, 1688–1689, quân chủ lập hiến” khác “Bắc Mỹ, 1776, Hợp chúng quốc Mỹ được thành lập”.