Tháng Hai đã lật đổ Nga hoàng, nhưng vấn đề chưa được giải quyết
Sau Cách mạng tháng Hai năm **1917**, chế độ quân chủ chuyên chế Nga hoàng bị lật đổ. Tuy vậy, đời sống nhân dân, đặc biệt công nhân và nông dân, vẫn khổ cực. Tình hình chính trị xuất hiện **hai chính quyền song song**: Chính phủ tư sản lâm thời và các xô viết đại biểu công nhân, binh lính.
Hai chính quyền đại diện các giai cấp có lợi ích đối lập. Chính phủ lâm thời tiếp tục chiến tranh và đàn áp phong trào. V. I. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích chuẩn bị tiếp tục cách mạng, lật đổ Chính phủ tư sản lâm thời. Không nhầm mục tiêu này với việc lật đổ Nga hoàng đã diễn ra trong tháng Hai.
Bài luyện: Tình hình sau tháng Hai
Sau Cách mạng tháng Hai 1917, hai chính quyền nào song song tồn tại ở Nga?
Công xã Pa-ri thuộc Pháp năm 1871, không phải chính quyền Nga sau tháng Hai.
Đúng. Đây là hai chính quyền có lợi ích giai cấp đối lập.
Sau tháng Hai, chế độ Nga hoàng đã bị lật đổ; chính quyền còn lại là các xô viết.
Các xô viết đại diện công nhân, binh lính; hai chính quyền có lợi ích đối lập.
Lời giải
Chọn B. Sau tháng Hai, chế độ Nga hoàng sụp đổ nhưng Chính phủ tư sản lâm thời và các xô viết đại biểu công nhân, binh lính song song tồn tại. Hai chính quyền đại diện lợi ích đối lập, là đặc điểm quan trọng để hiểu vì sao cách mạng tiếp tục.
Đọc tư liệu về chính quyền
Tư liệu SGK8, tr.56, trích Lê-nin: Toàn tập, nêu yêu cầu đưa chính quyền về giai cấp vô sản, người nghèo và nông dân. Đặt trong bối cảnh hai chính quyền song song, tư liệu giúp làm rõ mục tiêu tiếp tục cách mạng.
Lời đề ra nhiệm vụ cho biết quan điểm và phương hướng đấu tranh; không tự chứng minh nhiệm vụ đã hoàn thành ngay lúc lời ấy được nêu. Muốn xác định kết quả, cần đối chiếu diễn biến tháng Mười.
Bài luyện: Vì sao tiếp tục cách mạng?
Điều nào giải thích nhu cầu tiếp tục cách mạng sau tháng Hai?
Nhân dân vẫn khổ cực, chính phủ còn theo đuổi chiến tranh và đàn áp.
Hai chính quyền đại diện các giai cấp có lợi ích đối lập; chưa giải quyết các vấn đề của nhân dân.
Đúng. Những vấn đề xã hội, chính trị chưa được giải quyết.
Tháng Hai đã lật đổ chế độ Nga hoàng.
Lời giải
Chọn C. Tháng Hai lật đổ Nga hoàng nhưng không giải quyết hết yêu cầu của nhân dân. Tình trạng hai chính quyền với lợi ích đối lập, việc Chính phủ lâm thời theo đuổi chiến tranh và đàn áp phong trào thúc đẩy Lê-nin, Đảng Bôn-sê-vích chuẩn bị tiếp tục cách mạng.
Từ chuẩn bị đấu tranh đến chiếm Cung điện Mùa Đông
Đọc các mốc để phân biệt đối tượng bị lật đổ ở tháng Hai và tháng Mười.
Tháng 7–1917, trước sự đàn áp của Chính phủ lâm thời, Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo công nhân, nông dân và binh lính chuẩn bị đấu tranh vũ trang. Theo các mốc SGK, đêm 24–10, quân khởi nghĩa chiếm Pê-tơ-rô-grát và bao vây Cung điện Mùa Đông; đêm 25–10, chiếm cung điện, Chính phủ tư sản lâm thời sụp đổ. Đầu năm 1918, cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười giành thắng lợi hoàn toàn.
Sơ đồ ghi lịch Nga cũ, kèm ngày dương lịch trong ngoặc cho hai đêm khởi nghĩa. Khoảng cách giữa các ô không biểu thị số ngày.
Bài luyện: Lực lượng lãnh đạo
Ai lãnh đạo việc chuẩn bị và tiến hành Cách mạng tháng Mười Nga theo bài học?
Đây là chính quyền bị cách mạng tháng Mười lật đổ.
Chế độ Nga hoàng đã bị lật đổ trong tháng Hai.
Công xã Pa-ri thuộc Pháp năm 1871, không lãnh đạo cách mạng Nga năm 1917.
Đúng. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo phong trào giành chính quyền.
Lời giải
Chọn D. Lê-nin và Đảng Bôn-sê-vích lãnh đạo công nhân, nông dân, binh lính chuẩn bị và đấu tranh giành chính quyền. Chính phủ tư sản lâm thời là đối tượng bị lật đổ; không nhầm với lực lượng lãnh đạo.
Vì sao tháng Mười lại có ngày kỉ niệm 7–11?
Nga năm 1917 còn dùng lịch cũ. Ngày **25–10 theo lịch Nga cũ** tương ứng **7–11 theo dương lịch**. Vì vậy, tên Cách mạng tháng Mười và ngày 7–11 nói về cùng một mốc theo hai hệ lịch.
Khi đọc hoặc lập bảng, ghi rõ loại lịch. Không xếp 25–10 và 7–11 thành hai lần chiếm Cung điện Mùa Đông. Tương tự, đêm 24–10 trong SGK tương ứng đêm 6–11 dương lịch.
Bài luyện: Đối chiếu ngày
Cặp ngày nào chỉ cùng mốc Chính phủ tư sản lâm thời sụp đổ theo hai loại lịch?
Đúng. Đây là hai cách ghi cùng mốc.
24–10 tương ứng 6–11, không phải 7–11.
25–10 tương ứng 7–11; 6–11 ứng với 24–10.
Phương án đã đổi chỗ loại lịch.
Lời giải
Chọn A. SGK ghi đêm 25–10 theo lịch Nga cũ là 7–11 theo dương lịch. Hai ngày cùng chỉ mốc chiếm Cung điện Mùa Đông và Chính phủ lâm thời sụp đổ, không phải hai sự kiện cách nhau nhiều ngày.
Bài luyện: Phân biệt hai cuộc cách mạng
Dòng nào ghép đúng đối tượng bị lật đổ?
Tháng Hai lật Nga hoàng, tháng Mười lật Chính phủ lâm thời.
Đúng. Hai cuộc cách mạng có đối tượng trực tiếp khác nhau.
Phương án đã đảo hai đối tượng.
Nga hoàng bị lật trong tháng Hai; tháng Mười lật Chính phủ tư sản lâm thời.
Lời giải
Chọn B. Tháng Hai năm 1917 lật đổ chế độ Nga hoàng. Sau đó Chính phủ tư sản lâm thời và các xô viết song song tồn tại. Tháng Mười tiếp tục cách mạng và lật đổ Chính phủ tư sản lâm thời, mở đường xây dựng nhà nước mới.
Ý nghĩa đối với nước Nga và thế giới
Đối với nước Nga, thắng lợi cách mạng đập tan bộ máy nhà nước cũ của giai cấp tư sản và địa chủ, thành lập nhà nước mới của công nhân và nông dân. Đây là cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiên thắng lợi trên thế giới.
Đối với thế giới, cách mạng cổ vũ phong trào công nhân quốc tế và mở ra con đường giải phóng cho các dân tộc bị áp bức. Một nhà nước với chế độ xã hội đối lập xã hội tư bản chủ nghĩa ra đời, làm thay đổi cục diện chính trị thế giới. Các ý nghĩa này cần được trình bày cùng kết quả cụ thể ở nước Nga, thay vì chỉ dùng lời đánh giá chung.
Bài luyện: Trong nước và quốc tế
Dòng nào phân biệt đúng hai phạm vi ý nghĩa?
Cách mạng lập nhà nước mới của công nhân, nông dân và cổ vũ phong trào quốc tế.
Vế trong nước đúng nhưng tác động quốc tế bị tuyệt đối hoá; cổ vũ không có nghĩa mọi thuộc địa lập tức độc lập.
Đúng. Hai vế tương ứng hai phạm vi tác động.
Chính phủ lâm thời bị lật đổ; không có căn cứ rằng mọi thuộc địa lập tức được giải phóng.
Lời giải
Chọn C. Ở Nga, cách mạng lật đổ bộ máy nhà nước cũ và tạo nhà nước mới của công nhân, nông dân. Trên thế giới, thắng lợi cổ vũ công nhân và các dân tộc bị áp bức. “Mở ra con đường” không có nghĩa mọi nước đều lập tức giành độc lập cùng ngày.
Đọc nhận xét của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Tư liệu SGK8, tr.57, trích Hồ Chí Minh: Toàn tập, nhấn mạnh Cách mạng tháng Mười có ý nghĩa to lớn, thức tỉnh nhiều người bị áp bức, bóc lột trên thế giới. Có thể nối nhận xét ấy với tác động cổ vũ phong trào công nhân và giải phóng dân tộc.
Hình ảnh so sánh trong lời nhận xét là cách diễn đạt ý nghĩa lịch sử, không phải số liệu để tính diện tích hoặc dân số. Khi viết, nêu tác giả, nhận định chính và bằng chứng phù hợp, không bịa thêm lời trích dẫn.
Bài luyện: Từ nhận xét đến ý nghĩa
Tư liệu của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh sự thức tỉnh người bị áp bức trên thế giới. Nội dung ấy giúp làm rõ điều gì?
Đoạn nhận xét không cung cấp số quân từng đợt.
Hình ảnh diễn đạt không phải phép đo diện tích.
Sự cổ vũ không đồng nghĩa mọi dân tộc lập tức giành độc lập.
Đúng. Nhận xét gắn với tầm ảnh hưởng quốc tế của cách mạng.
Lời giải
Chọn D. Nhận xét của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm ảnh hưởng và sức cổ vũ của Cách mạng tháng Mười đối với người bị áp bức. Cần liên hệ với phong trào công nhân và giải phóng dân tộc, không suy ra số quân, diện tích hoặc việc mọi dân tộc cùng giành độc lập ngay lập tức.
Tìm hiểu ảnh hưởng đối với cách mạng Việt Nam
SGV hướng dẫn liên hệ việc Nguyễn Ái Quốc tìm thấy con đường cứu nước khi đọc Sơ thảo Luận cương của Lê-nin về vấn đề dân tộc và thuộc địa vào tháng 7–1920. Đây là một mốc để tìm hiểu ảnh hưởng của con đường Cách mạng tháng Mười đối với cách mạng Việt Nam.
Khi làm đoạn giới thiệu, dùng SGK, SGV và nguồn chính thức về Nguyễn Ái Quốc; lập các mốc, nêu dẫn chứng rồi giải thích mối liên hệ. Giữ **1917** và **1920** là hai thời điểm khác nhau. Câu luyện kiểm cách dùng mốc, không thay việc tự sưu tầm, viết và dẫn nguồn.
Bài luyện: Liên hệ có căn cứ
Cách trình bày nào đúng khi dùng mốc Nguyễn Ái Quốc đọc Luận cương tháng 7–1920?
Đúng. Cách trình bày giữ đúng thời gian và mối liên hệ.
Mốc đọc Luận cương không chứng minh Người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa ở Nga.
Không được đổi mốc để làm các sự kiện trùng nhau.
Tìm thấy con đường cứu nước không đồng nghĩa độc lập đạt được ngay tại mốc đó.
Lời giải
Chọn A. Tháng 7–1920 là mốc Nguyễn Ái Quốc đọc Luận cương, sau Cách mạng tháng Mười năm 1917. Có thể dùng làm dẫn chứng về việc Người tìm ra con đường giải phóng dân tộc. Không biến ảnh hưởng thành sự kiện trực tiếp lãnh đạo ở Nga hoặc tự đổi thời gian giành độc lập.
Đang học