Bốn vùng đồi núi Việt Nam

Địa hình đồi núi Việt Nam được chia thành bốn vùng: **Đông Bắc, Tây Bắc, Trường Sơn Bắc, Trường Sơn Nam**. Để xác định phạm vi, cần tìm các mốc tự nhiên như sông Hồng, sông Cả và dãy Bạch Mã, rồi đọc phần lãnh thổ nằm giữa hoặc về một phía của các mốc đó. Trên hình 2.4, tìm sông Hồng trước khi so sánh Đông Bắc và Tây Bắc. Trên hình 2.6, tìm sông Cả và Bạch Mã để xác định Trường Sơn Bắc, sau đó theo dõi phần Trường Sơn về phía nam. Đối chiếu màu độ cao và tên các dãy núi với thông tin trong bài. Vùng địa hình là cách chia theo đặc điểm tự nhiên, không phải một cấp hành chính. Khi dùng bản đồ, không lấy đường địa giới tỉnh làm ranh giới mặc định của các vùng núi.

**Đông Bắc** nằm ở phía bờ trái sông Hồng, từ dãy Con Voi tới vùng đồi núi ven biển Quảng Ninh. Đây chủ yếu là đồi núi thấp, độ cao trung bình phổ biến dưới 1 000 m. Các cánh cung **Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều** là nét nổi bật; vùng trung du mở rộng và địa hình các-xtơ khá phổ biến, tạo cảnh quan như hồ Ba Bể, vịnh Hạ Long. **Tây Bắc** nằm giữa sông Hồng và sông Cả, có địa hình cao nhất nước ta, độ cao trung bình khoảng **1 000–2 000 m**, nhiều đỉnh trên 2 000 m. Các dãy núi cao và cao nguyên kéo dài theo hướng **tây bắc–đông nam**, bị chia cắt mạnh; xen giữa có cánh đồng, thung lũng các-xtơ. Dãy Hoàng Liên Sơn là ví dụ tiêu biểu của Tây Bắc, có đỉnh Phan-xi-păng cao **3 147 m theo kết quả đo năm 2019** được SGK dẫn. Độ cao một đỉnh khác với độ cao trung bình toàn vùng: không lấy đỉnh cao nhất làm độ cao của mọi nơi.

**Trường Sơn Bắc** kéo dài khoảng 600 km, từ phía nam sông Cả đến dãy Bạch Mã. Độ cao trung bình khoảng 1 000 m, một số đỉnh trên 2 000 m. Các dãy có hướng chủ yếu tây bắc–đông nam; nhiều nhánh núi đâm ngang ra biển làm đồng bằng duyên hải miền Trung bị chia cắt. **Trường Sơn Nam** chủ yếu là núi và cao nguyên, có độ cao trung bình lớn hơn Trường Sơn Bắc. Địa hình có hướng vòng cung, hai sườn đông và tây không đối xứng. Nét nổi bật là các cao nguyên rộng, xếp tầng, bề mặt phủ đất đỏ badan; các khối núi cao có những đỉnh như Ngọc Linh, Chư Yang Sin, Lang Biang. Chuyển tiếp xuống miền đồng bằng có địa hình bán bình nguyên Đông Nam Bộ với các thềm phù sa cổ. “Cao nguyên” không có nghĩa chỉ một mặt phẳng duy nhất ở cùng độ cao; “xếp tầng” cho thấy các bề mặt nằm ở những mức khác nhau.

Khi so sánh hai vùng, đặt từng tiêu chí cạnh nhau: phạm vi, độ cao, hướng và dạng địa hình. Bảng dưới gợi cách đọc Đông Bắc với Tây Bắc. | Tiêu chí | Đông Bắc và Tây Bắc | | --- | --- | | Phạm vi | Đông Bắc: bờ trái sông Hồng; Tây Bắc: giữa sông Hồng và sông Cả | | Độ cao | Đông Bắc: đồi núi thấp; Tây Bắc: cao nhất nước ta | | Hướng nổi bật | Đông Bắc: vòng cung; Tây Bắc: tây bắc–đông nam | | Dạng địa hình | Đông Bắc: trung du, các-xtơ; Tây Bắc: dãy núi cao, cao nguyên và thung lũng | Cả hai đều thuộc địa hình đồi núi, có sự đa dạng về dạng địa hình; khác nhau về đặc điểm nổi bật. Bảng giúp tổ chức nhận xét nhưng cần kết hợp bản đồ để xác định vị trí thực tế, không dùng bảng thay hoàn toàn việc đọc bản đồ.