Biểu hiện và tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu thể hiện qua sự thay đổi của khí hậu trong thời gian dài. Theo số liệu SGK dẫn, **nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam tăng khoảng 0,89 °C trong giai đoạn 1958–2018**. Đây là mức tăng của cả giai đoạn, không phải tăng 0,89 °C mỗi năm. Sách còn nêu lượng mưa biến động, số ngày nắng nóng tăng và diễn biến phức tạp của một số hiện tượng thời tiết cực đoan. Nhận xét xu hướng dài hạn không có nghĩa mọi năm đều nóng hơn năm trước hoặc không còn những ngày rét. Khi đọc dẫn chứng, luôn ghi chỉ tiêu, phạm vi và thời gian. Một ảnh ngập lụt phản ánh sự kiện tại một nơi; riêng ảnh ấy chưa đủ xác định xu hướng khí hậu hoặc kết luận biến đổi khí hậu là nguyên nhân duy nhất.

Bảng dưới trích **nhiệt độ trung bình năm tại trạm Láng**, đơn vị °C, từ bảng 8.1 SGK. Tên trạm giữ theo nguồn; dữ liệu thuộc những thời kì ghi trong bảng. | Thời kì | Nhiệt độ trung bình năm (°C) | | --- | --- | | 1958–1960 | 23,6 | | 1961–1970 | 23,5 | | 1971–1980 | 23,4 | | 1981–1990 | 23,6 | | 1991–2000 | 24,1 | | 2001–2010 | 24,5 | | 2011–2018 | 24,7 | Giá trị cuối cao hơn đầu **24,7 − 23,6 = 1,1 °C**, nhưng những thời kì đầu có giảm. Vì vậy, kết luận phù hợp là có xu hướng tăng khi so đầu–cuối, không phải tăng liên tục giữa mọi thời kì. Khoảng đầu và cuối cũng không dài mười năm; không gọi tất cả các hàng là thập kỉ. Một trạm cung cấp dẫn chứng tại trạm đó. Nhận xét toàn quốc cần kết hợp dữ liệu và kết luận có phạm vi toàn quốc trong nguồn.

Bảng 8.2 SGK ghi lượng mưa trung bình năm tại một số trạm theo thời kì. Ở Láng, thời kì 1971–1980 là **1 787,5 mm**, 1981–1990 là **1 696,8 mm**, 2011–2018 là **1 743,9 mm**. Các số minh hoạ mưa có biến động; không thể chỉ nhìn hai hàng thuận với ý mình rồi kết luận toàn bộ chuỗi tăng đều. Mỗi giá trị là **lượng mưa trung bình năm trong thời kì**, không phải tổng lượng mưa của tất cả các năm cộng lại. Muốn so các trạm, phải chọn cùng chỉ tiêu và cùng thời kì. Muốn nói về một địa phương hiện nay, cần dữ liệu phù hợp hơn thay vì gọi số liệu đến năm 2018 là lượng mưa năm đang học.

Theo mỗi hàng từ thay đổi khí hậu tới thành phần tự nhiên chịu tác động.

Mưa và nhiệt độ thay đổi làm chế độ dòng chảy và nguồn nước biến động. Mưa lớn có thể làm tăng nguy cơ lũ, ngập; thời kì ít mưa, khô nóng có thể làm thiếu nước nghiêm trọng hơn. Mùa lũ, mùa cạn và lượng nước giữa các mùa có thể thay đổi. Tác động cụ thể cần xét thêm địa hình, lớp phủ, công trình và cách sử dụng nước. Không gán mọi trận lũ hoặc mọi lần thiếu nước cho một nguyên nhân duy nhất.

Đối với **đất**, khô hạn kéo dài góp phần làm đất suy thoái; mưa lớn tăng nguy cơ xói mòn ở nơi dễ bị rửa trôi. Ở vùng ven biển, đồng bằng thấp, nước biển dâng cùng những điều kiện liên quan có thể làm gia tăng xâm nhập mặn và ảnh hưởng đất sản xuất. Đối với **sinh vật**, nhiệt và mưa thay đổi tác động tới sinh trưởng, sinh sản và phạm vi phân bố. Sinh vật ưa lạnh có thể bị thu hẹp nơi sống phù hợp, trong khi một số loài nhiệt đới mở rộng phạm vi. Nước biển dâng và biến đổi điều kiện môi trường cũng ảnh hưởng rừng ngập mặn, rạn san hô và những hệ sinh thái ven biển. Phân tích nên theo chuỗi **thay đổi khí hậu → quá trình tự nhiên → hệ quả**, rồi chỉ rõ điều kiện địa phương. Không chỉ kể tên thiên tai, cũng không khẳng định mọi loài đều phản ứng giống nhau.