Văn hóa Ấn Độ từ thế kỉ IV đến giữa XIX

Dưới thời Gúp-ta, đạo Bà La Môn phát triển thành Hin-đu giáo; Phật giáo có sự phân hóa và tiếp tục phát triển. Hồi giáo được du nhập và trở thành một tôn giáo lớn từ thời Đê-li. Sự phát triển của nhiều tôn giáo góp phần làm văn hóa Ấn Độ đa dạng. Cần phân biệt nguồn gốc một tôn giáo với thời điểm tôn giáo ấy được du nhập, phát triển ở một nơi. Hồi giáo phát triển ở Ấn Độ không có nghĩa tôn giáo này bắt nguồn tại Ấn Độ. Khi trình bày, đặt các thay đổi trong thời kì và vương triều tương ứng.

Chữ Phạn đạt mức hoàn chỉnh, được dùng để sáng tác văn học, thơ ca. Sự phát triển chữ viết tạo điều kiện ghi chép và lưu truyền tác phẩm. Văn học có nhiều thể loại như sử thi, kịch thơ, truyện thần thoại. Nội dung văn học thể hiện tinh thần nhân đạo, đề cao tự do, ca ngợi tình yêu và trong chừng mực nhất định chống quan niệm phân biệt đẳng cấp. Ka-li-đa-sa là tác giả tiêu biểu, có vở kịch Sơ-kun-tơ-la. Khi giới thiệu, cần ghép đúng tác giả, tác phẩm và giá trị tư tưởng; không coi một tác phẩm phản đối đẳng cấp là bằng chứng xã hội đã xóa bỏ mọi phân biệt.

| Công trình | Đặc điểm giúp nhận biết | |---|---| | Đền Kha-giu-ra-hô | Công trình Hin-đu giáo với kiến trúc và trang trí tinh xảo. | | Chùa hang A-gian-ta | Công trình Phật giáo gắn với hang đá, tượng Phật được tạc trên vách. | | Lăng Ta-giơ Ma-han | Thành tựu kiến trúc thời Mô-gôn, chịu ảnh hưởng Hồi giáo. | Kiến trúc, điêu khắc Ấn Độ chịu ảnh hưởng sâu sắc của Phật giáo, Hin-đu giáo và Hồi giáo. Nhiều công trình có quy mô lớn, kĩ thuật tạo tác và trang trí tinh tế, cho thấy sự sáng tạo của nghệ nhân. Dùng hình 4 trang 32 và hình 5 trang 33 SGK: đọc tên, loại công trình và chú thích trước, sau đó quan sát vật liệu, hình khối, trang trí hoặc tượng. Ảnh tượng Phật trên vách đá giúp nhận ra mối liên hệ kiến trúc–điêu khắc–tôn giáo, nhưng riêng ảnh không cho biết đầy đủ năm xây dựng, tác giả và mọi sự kiện của công trình.

Văn hóa Ấn Độ kế thừa di sản lâu đời và tiếp tục phát triển trên nhiều lĩnh vực. Tôn giáo, chữ viết, văn học và nghệ thuật có ảnh hưởng rộng, đặc biệt ở Đông Nam Á. Một số cư dân Đông Nam Á tiếp thu Phật giáo, Hin-đu giáo; dựa trên chữ Phạn để sáng tạo chữ viết; tiếp thu những yếu tố kiến trúc đền, tháp. Ở Việt Nam, các tháp của cư dân Chăm là ví dụ về ảnh hưởng kiến trúc Ấn Độ. Sự tiếp thu diễn ra cùng sáng tạo riêng của cư dân địa phương, không làm mọi công trình ở các nước trở nên giống hệt nhau. Khi nhận xét, cần dùng một dẫn chứng cụ thể và chỉ rõ lĩnh vực ảnh hưởng.

Chọn một công trình trong bài, xác định câu hỏi muốn tìm hiểu như đặc điểm kiến trúc hoặc giá trị văn hóa. Đối chiếu SGK với sách phù hợp, trang chính thức của cơ quan quản lí di tích hay bảo tàng; ghi nguồn của thông tin và ảnh. Bản giới thiệu cần có tên, địa điểm, thời kì xây dựng đã kiểm, nét kiến trúc nổi bật và giá trị. Phân biệt ảnh toàn cảnh với ảnh một chi tiết; nếu nguồn chưa cho biết người xây dựng hoặc năm cụ thể, không tự điền. Lời nhận xét cần dựa vào điều đã quan sát, đọc được. Câu luyện chỉ kiểm cách làm; việc tự sưu tầm và viết bản giới thiệu vẫn cần thực hiện riêng.