Tự nhiên Tây Á và Nam Á

Theo phạm vi SGK, Tây Á gồm bán đảo A-rập, bán đảo Tiểu Á và đồng bằng Lưỡng Hà, với nhiều núi, sơn nguyên. Dãy Cáp-ca là ranh giới tự nhiên với châu Âu được bài giới thiệu. Bản đồ trang 121 cho thấy dầu mỏ phân bố ở Lưỡng Hà, các đồng bằng bán đảo A-rập và vùng vịnh Péc-xích. Tây Á nhìn chung khô hạn, nóng, ít mưa; một số vùng gần Địa Trung Hải mưa nhiều hơn. Sông ngòi thưa, nguồn nước quý. Ti-grơ và Ơ-phrat, nước ngầm và nước biển được khử mặn cung cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất. Khử mặn là loại bớt muối để sử dụng nước, khác việc đưa trực tiếp nước biển vào sinh hoạt. Cảnh quan phần lớn là hoang mạc và bán hoang mạc. Dầu mỏ có giá trị kinh tế nhưng không thay thế nước; sử dụng tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước là yêu cầu thiết thực ở vùng khô.

Nam Á trong cách phân của SGK có Ấn Độ, Pa-ki-xtan, Áp-ga-ni-xtan, Nê-pan, Bu-tan, Băng-la-đét, Xri Lan-ca, Man-đi-vơ và I-ran. | Vị trí | Bộ phận địa hình | | --- | --- | | Phía bắc | Hệ thống Hi-ma-lay-a cao, đồ sộ. | | Phía tây | Sơn nguyên I-ran. | | Ở giữa | Đồng bằng Ấn–Hằng được phù sa sông bồi tụ. | | Phía nam | Sơn nguyên Đê-can tương đối thấp và bằng phẳng. | Đọc bản đồ trang 122, tìm bốn bộ phận này theo phương hướng và thang màu độ cao. Sơn nguyên phía tây và đồng bằng ở giữa không có cùng điều kiện tự nhiên, dù cùng thuộc một khu vực.

Đại bộ phận Nam Á có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Mùa hạ, gió tây nam từ Ấn Độ Dương nóng ẩm gây mưa; mùa đông có gió đông bắc khô hơn. Tuy vậy, tây bắc Ấn Độ và sơn nguyên I-ran khô hạn; khí hậu miền núi còn phân hóa theo độ cao. Các sông Ấn, Hằng, Bra-ma-pút tạo nên những đồng bằng phù sa màu mỡ, thuận lợi trồng trọt. Nguồn nước và mùa mưa cũng gắn với nguy cơ lũ. Thảm thực vật có rừng nhiệt đới gió mùa và xa van ở điều kiện phù hợp. Khi nhận xét cả Nam Á, cần nêu đặc điểm phổ biến cùng những khác biệt lớn theo khu vực.

Tây Á phần lớn khô, sông thưa và phải chú ý nguồn nước ngầm, khử mặn. Đại bộ phận Nam Á chịu gió mùa, có các sông lớn và đồng bằng phù sa, nhưng mưa theo mùa làm cần phòng lũ, điều hòa sử dụng nước. Hai khu vực cùng cần bảo vệ nước, còn cách sử dụng phụ thuộc đặc điểm từng nơi. Không suy Nam Á luôn thừa nước quanh năm, cũng không coi Tây Á hoàn toàn không có sông.