Tiến trình lịch sử Trung Quốc từ thế kỉ III TCN

Cuối thời nhà Chu, các nước chư hầu phân tán, tranh giành với nhau. Nước Tần mạnh lên nhờ cải cách và lần lượt đánh bại các đối thủ. Năm 221 TCN, Tần Thủy Hoàng thống nhất lãnh thổ, xưng Hoàng đế và lập nhà Tần, triều đại phong kiến đầu tiên ở Trung Quốc. Năm 206 TCN, Lưu Bang lật đổ nhà Tần, đặt cơ sở cho sự ra đời nhà Hán. Từ năm 220, Trung Quốc lại trải qua thời kì phân chia, biến động. Đến năm 589, nhà Tùy thống nhất được đất nước. Vì vậy, khi kể tiến trình, cần phân biệt mốc lật đổ một triều đại, mốc thành lập và giai đoạn phân chia.

Bảy triều đại cần thể hiện là Tần, Hán, Đường, Tống, Nguyên, Minh và Thanh, theo trình tự hình thành. Sơ đồ này chọn những triều đại tiêu biểu, không liệt kê tất cả giai đoạn. Chẳng hạn, giữa Hán và Đường có thời kì phân chia và nhà Tùy; giữa Đường và Tống có thời kì Ngũ đại (907–960). Nhà Tống tồn tại 960–1279, còn nhà Nguyên bắt đầu 1271 và kết thúc 1368. Hai khoảng có phần chồng nhau: Nguyên được thành lập khi Tống chưa chấm dứt. Vì vậy, các mũi tên ở sơ đồ chỉ trình tự hình thành, không có nghĩa mọi triều đều bắt đầu đúng lúc triều trước kết thúc. Nhà Thanh tồn tại 1644–1911. Bài này chỉ theo dõi tiến trình đến giữa thế kỉ XIX; mốc kết thúc 1911 giúp nhận diện toàn khoảng tồn tại, không làm thay đổi phạm vi đang học.

Trước hết, ghi phạm vi từ thế kỉ III TCN đến giữa thế kỉ XIX. Chọn các triều đại, đối chiếu từng mốc với SGK rồi xếp theo trình tự hình thành. Nếu chỉ dùng các ô cách đều, ghi rõ sơ đồ không theo độ dài thời gian. Nếu vẽ trục có tỉ lệ thời gian, khoảng dài phải được thể hiện dài hơn và các khoảng chồng nhau cần được đặt trên hai dòng hoặc chú thích. Kiểm lại chiều TCN–Công nguyên, thứ tự triều đại, các giai đoạn đã lược và giới hạn giữa thế kỉ XIX. Mỗi mốc cần gắn với sự kiện đúng, chẳng hạn 221 TCN lập Tần,206 TCN lật đổ Tần và đặt cơ sở ra đời Hán. Câu luyện kiểm cách đọc và lập sơ đồ; việc tự vẽ một sơ đồ hoàn chỉnh vẫn cần thực hiện riêng.