Thành tựu văn hóa Trung Quốc thời phong kiến

Từ thời Hán, Nho giáo trở thành hệ tư tưởng chính thống của chế độ phong kiến Trung Quốc. Phật giáo tiếp tục phát triển, đặc biệt thịnh hành dưới thời Đường; nhiều chùa, tượng Phật được tạo dựng và kinh Phật được dịch, in. Hình một trang Kinh Kim Cương trong SGK gắn với bản in năm 868. Dẫn chứng này giúp thấy mối liên hệ giữa hoạt động tôn giáo với sự phát triển nghề in. Khi giới thiệu một thành tựu, cần nêu rõ nó thuộc lĩnh vực nào và chi tiết nào làm căn cứ cho nhận xét.

| Thể loại, thời kì | Tác giả hoặc tác phẩm tiêu biểu | |---|---| | Phú thời Hán | Giả Nghị, Tư Mã Tương Như. | | Thơ Đường | Lý Bạch, Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị. | | Tiểu thuyết chương hồi, từ Nguyên đến Thanh | Thủy hử — Thi Nại Am; Tam quốc diễn nghĩa — La Quán Trung; Tây du kí — Ngô Thừa Ân; Hồng lâu mộng — Tào Tuyết Cần. | Sự phát triển của nhiều thể loại cho thấy văn học phong phú và có những tác phẩm ảnh hưởng sâu rộng. Tác phẩm văn học có thể lấy cảm hứng từ lịch sử, nhưng có sự xây dựng nhân vật, tình tiết của tác giả. Vì vậy, Tam quốc diễn nghĩa không được dùng như một bản ghi chép chính xác toàn bộ sự kiện lịch sử.

Các triều đại xây dựng tường thành, cung điện, lăng tẩm quy mô lớn. Vạn Lý Trường Thành, lăng Ly Sơn, Tử Cấm Thành, Viên Minh Viên là những ví dụ tiêu biểu. Tranh và tượng, đặc biệt những tượng Phật được chế tác tinh xảo, thể hiện tài năng của nghệ nhân. Sử học có truyền thống biên soạn quốc sử và nhiều bộ sử như Sử kí, Hán thư, Tam quốc chí, Minh sử… Đây là nguồn tư liệu quan trọng cho việc nghiên cứu quá khứ. Cần đọc thông tin về tác giả, thời gian, nội dung để sử dụng nguồn phù hợp. Y học cổ truyền có những sách như Bản thảo cương mục, Hoàng đế nội kinh và các thành tựu về thảo dược, châm cứu, bấm huyệt. Những phát minh kĩ thuật nổi bật gồm làm giấy, in, la bàn, thuốc súng. Giấy và in giúp ghi chép, phổ biến tri thức; la bàn hỗ trợ xác định phương hướng. Đó là cách nối tên thành tựu với vai trò, thay vì chỉ kể một danh sách.

Thành tựu văn hóa Trung Quốc đa dạng, kế thừa di sản từ các thời kì trước và tiếp tục được phát triển. Các tác phẩm, công trình, phát minh vừa có giá trị trong xã hội đương thời, vừa ảnh hưởng đến nhiều nước và văn minh nhân loại. Với Việt Nam, chữ Hán và thơ Đường là những ví dụ về ảnh hưởng văn hóa được sách giáo viên gợi ý tìm hiểu. Ảnh hưởng không có nghĩa tiếp thu nguyên vẹn mọi yếu tố: cần xét cách người Việt sử dụng, sáng tạo trong bối cảnh của mình. Khi chọn một thành tựu để giới thiệu, nêu tên, lĩnh vực, thời kì, một đặc điểm nổi bật và giá trị có căn cứ. Nếu dùng hình SGK, đọc chú thích trước khi nhận xét; tranh vẽ về đời sống thành thị không phải ảnh chụp. Có thể mở hình Kinh Kim Cương ở trang 27 hoặc la bàn ở 28 để luyện cách nối chú thích với thành tựu.