Phong trào Văn hóa Phục hưng

Từ cuối thế kỉ XIII đến thế kỉ XVI, kinh tế–xã hội Tây Âu có nhiều biến đổi. Công trường thủ công, công ti thương mại và đồn điền mở rộng; quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nảy sinh. Giai cấp tư sản có thế lực kinh tế nhưng địa vị xã hội chưa tương xứng. Tư sản muốn một nền văn hóa đề cao con người, quyền tự do cá nhân và khoa học–kĩ thuật, vượt qua những giáo lí, quan niệm lỗi thời cản trở sự phát triển. Phong trào Văn hóa Phục hưng khởi đầu ở I-ta-li-a vào thế kỉ XIV, sau đó lan sang các nước Tây Âu. Phong trào tiếp thu tinh hoa văn hóa Hy Lạp–La Mã cổ đại để xây dựng văn hóa mới. “Phục hưng” không chỉ là khôi phục nguyên trạng những điều cổ xưa; cần nhận ra những tư tưởng mới gắn với con người và xã hội đương thời.

| Nhà văn hóa | Thành tựu tiêu biểu | |---|---| | M. Xéc-van-tét, Tây Ban Nha | Văn học: Đôn Ki-hô-tê. | | W. Sếch-xpia, Anh | Kịch: Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét, Ô-ten-lô. | | Lê-ô-na đơ Vanh-xi, I-ta-li-a | Hội họa: Bữa tiệc cuối cùng, Nàng La Giô-công-đơ. | | Mi-ken-lăng-giơ, I-ta-li-a | Hội họa, điêu khắc: Sáng tạo thế giới, Cuộc phán xét cuối cùng, Tượng Đa-vít. | | N. Cô-péc-ních, Ba Lan; G. Bru-nô, G. Ga-li-lê, I-ta-li-a | Khoa học tự nhiên: phát triển những hiểu biết về vũ trụ, chống các quan điểm sai lầm, bảo thủ. | Trong thiên văn học, Cô-péc-ních nêu học thuyết về chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời; Ga-li-lê tiếp tục bảo vệ những hiểu biết khoa học về chuyển động của Trái Đất. Thành tựu khoa học cho thấy vai trò của tìm tòi, nghiên cứu trong việc đổi mới nhận thức. Khi ghi nhớ, ghép tác giả với lĩnh vực và một tác phẩm hoặc đóng góp tiêu biểu. Không chỉ thuộc tên người rồi ghép tùy ý với bất cứ thành tựu nào.

SGK dẫn lời nhân vật Đôn Ki-hô-tê trong tác phẩm của Xéc-van-tét: “Đạo đức tự nó có giá trị gấp bao lần dòng dõi”. Lời nhân vật đặt phẩm chất và việc làm tốt đẹp cao hơn nguồn gốc gia đình. Đây là căn cứ để nhận ra tư tưởng đề cao giá trị con người. Tư liệu khác trong SGK dẫn quan điểm của Ma-ki-a-vê-li về nghĩa vụ đối với Tổ quốc, thể hiện tinh thần dân tộc. Hai tư liệu giúp nhận ra những giá trị được đề cao: con người, đạo đức và ý thức với cộng đồng dân tộc. Khi đọc tư liệu, xác định ai được dẫn lời, tìm ý chính rồi mới rút nhận xét. Lời Đôn Ki-hô-tê là lời một nhân vật văn học do tác giả xây dựng, không phải biên bản một sự kiện hay phát biểu trực tiếp của tác giả. Hai tư liệu trên được SGK dẫn lại từ sách Lịch sử thế giới trung đại của Nguyễn Gia Phu và các tác giả, NXB Giáo dục, 2006.

Các nhà Văn hóa Phục hưng phê phán Giáo hội Thiên Chúa giáo và trật tự phong kiến lỗi thời của Tây Âu thời kì này, đề cao giá trị con người, tự do cá nhân, tinh thần dân tộc. Nhiều tác phẩm và thành tựu khoa học có đóng góp lâu dài cho văn hóa nhân loại. Phong trào là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa–tư tưởng của giai cấp tư sản chống giai cấp phong kiến, mở đường cho văn hóa Tây Âu phát triển. Khi nêu ý nghĩa, cần gắn nhận xét với thành tựu hoặc tư liệu cụ thể, thay vì chỉ liệt kê tên các nhà văn hóa.

Chọn một tác phẩm hoặc nhà văn hóa trong bài. Tìm thông tin trong SGK, sách tham khảo phù hợp hoặc trang chính thức của bảo tàng, cơ quan lưu giữ tác phẩm. Ghi tên tác giả, tác phẩm, lĩnh vực và nguồn; nếu dùng ảnh, kiểm chú thích và quyền sử dụng. Bản giới thiệu cần có một nét đặc sắc và lí do thành tựu có giá trị. Chẳng hạn, khi chọn một bức tranh, phân biệt tác giả với người trong tranh và với bảo tàng lưu giữ. Không dùng chuyện truyền miệng để thay căn cứ. Câu luyện dưới đây kiểm cách chọn thông tin; việc tự sưu tầm và trình bày vẫn cần thực hiện riêng.