Phong trào Cải cách tôn giáo

Đầu thế kỉ XVI, Giáo hội Thiên Chúa giáo có thế lực lớn, là chỗ dựa của chế độ phong kiến Tây Âu. Một số giáo hoàng, giám mục quá chú trọng quyền lực và đặt ra những lễ nghi tốn kém. Những điều đó cùng các giáo lí lỗi thời cản trở sự phát triển của giai cấp tư sản. Phong trào Cải cách tôn giáo bùng nổ, khởi đầu ở Đức và Thụy Sĩ rồi lan sang nhiều nước Tây Âu. Hai nhân vật tiêu biểu là Mác-tin Lu-thơ ở Đức và Giăng Can-vanh ở Thụy Sĩ. Năm 1517, Lu-thơ công khai phản đối việc bán thẻ miễn tội của Giáo hội. Cần hiểu sự phê phán và yêu cầu cải cách trong bối cảnh Tây Âu thế kỉ XVI: đây là cuộc đấu tranh tư tưởng gắn với những biến đổi của xã hội đương thời.

Những nhà cải cách phê phán hành vi không chuẩn mực của Giáo hoàng, chỉ trích những giáo lí giả dối của Giáo hội thời kì ấy và đòi bỏ bớt lễ nghi phiền toái, tốn kém. Họ cũng ủng hộ việc làm giàu của giai cấp tư sản. Chẳng hạn, việc Lu-thơ phản đối bán thẻ miễn tội cho thấy đối tượng phê phán là một việc làm cụ thể của Giáo hội. Phong trào hướng tới cải cách tôn giáo và chống sự chi phối của Giáo hội phong kiến; không có nghĩa là xóa bỏ mọi niềm tin tôn giáo. Có thể hệ thống nội dung bằng ba ý: phê phán những hành vi và giáo lí sai trái; giảm bớt lễ nghi tốn kém; ủng hộ yêu cầu phát triển của tư sản.

Cải cách tôn giáo được đông đảo nhân dân ủng hộ và lan rộng. Thiên Chúa giáo phân hóa thành Cựu giáo và Tân giáo; SGK nêu Anh giáo, Tin Lành là những tôn giáo cải cách. Phong trào còn làm bùng lên cuộc Chiến tranh nông dân Đức. Cùng với Văn hóa Phục hưng, Cải cách tôn giáo là một trong những cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa–tư tưởng của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến đã suy tàn, mở đường cho văn hóa châu Âu phát triển. Khi hệ thống bài, tách ba phần: nguyên nhân trả lời vì sao phong trào xuất hiện; nội dung trả lời người cải cách phê phán, đòi thay đổi gì; tác động trả lời xã hội biến đổi ra sao. Cách tách này giúp tránh dùng một sự kiện kết quả làm nguyên nhân.

| Văn hóa Phục hưng | Cải cách tôn giáo | |---|---| | Nổi bật qua văn học, nghệ thuật, khoa học; đề cao con người và tự do cá nhân. | Tập trung phê phán Giáo hội và yêu cầu cải cách tôn giáo. | | Tiêu biểu có Xéc-van-tét, Sếch-xpia, Vanh-xi… | Tiêu biểu có Lu-thơ, Can-vanh. | Hai phong trào đều gắn với sự lớn mạnh của tư sản và cuộc đấu tranh chống những trở ngại của trật tự phong kiến trên lĩnh vực văn hóa–tư tưởng. Cần nhận ra điểm chung ấy, đồng thời giữ đúng thành tựu, nhân vật và phạm vi riêng của từng phong trào.