Phân hóa tự nhiên Trung và Nam Mỹ

Trung và Nam Mỹ gồm Trung Mỹ, các đảo/quần đảo ở vùng biển Ca-ri-bê và lục địa Nam Mỹ. Khu vực trải qua nhiều vĩ độ nên khí hậu, cảnh quan thay đổi theo bắc–nam. Phần gần Xích đạo nóng ẩm, đi xa hơn có tính mùa rõ hơn và đến phía nam có khí hậu ôn đới. Các đới trong bài gồm: xích đạo nóng ẩm quanh năm với rừng mưa; cận xích đạo có mùa mưa–khô với rừng thưa nhiệt đới; nhiệt đới nóng, cảnh quan từ rừng ẩm đến xa van, cây bụi, hoang mạc tùy lượng mưa. Cận nhiệt có mùa hạ nóng, đông ấm: nơi ẩm có rừng cận nhiệt, thảo nguyên rừng; nơi ít mưa có bán hoang mạc, hoang mạc. Ôn đới mát mẻ có rừng hỗn hợp và bán hoang mạc. Đọc bản đồ trang 150, tra màu của từng đới rồi xác định phạm vi. Không coi màu khí hậu núi cao là một đới vĩ độ tiếp theo ở phía nam.

Theo SGK, phía đông Trung Mỹ và các đảo có nhiều mưa, rừng mưa nhiệt đới phát triển; phía tây khô hơn, có xa van và rừng thưa. Cùng ở khu vực nóng, lượng mưa khác nhau vẫn tạo cảnh quan khác. Phân hóa này là theo đông–tây. Không nhầm với sự thay đổi các đới từ gần Xích đạo về phía vĩ độ cao.

Phía tây là miền núi An-đét, cao trung bình khoảng 3 000–5 000 m, gồm nhiều dãy xen thung lũng và cao nguyên. Ở giữa có các đồng bằng rộng: La-nốt, A-ma-dôn, La Pla-ta và Pam-pa. Phía đông là sơn nguyên Guy-a-na và Bra-xin, bị bào mòn mạnh. Đồng bằng A-ma-dôn nóng ẩm, mưa nhiều, rừng mưa phát triển và sinh vật phong phú. Sơn nguyên Guy-a-na ẩm hơn, rừng rậm; Bra-xin khô hơn, phổ biến rừng thưa và xa van theo bài. Riêng miền núi An-đét, thiên nhiên còn khác giữa sườn đông với sườn tây và theo độ cao. Đối chiếu bản đồ trang 140: cả Bắc Mỹ và Nam Mỹ đều có miền núi lớn ở phía tây, đồng bằng giữa. Phía đông Bắc Mỹ có La-bra-đô/A-pa-lát, còn Nam Mỹ có Guy-a-na/Bra-xin. Giống khung phân bố không có nghĩa giống tên, độ cao và cảnh quan.