Nhà Lý thành lập, dời đô và xây dựng chính quyền

Sau khi Lê Hoàn mất năm 1005, Lê Long Đĩnh nối ngôi, thi hành nhiều chính sách tàn bạo. Năm 1009, các đại thần và sư sãi tôn Lý Công Uẩn lên ngôi vua, mở đầu nhà Lý. Năm 1010, Lý Công Uẩn đặt niên hiệu Thuận Thiên và quyết định dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, đổi tên là Thăng Long. Năm 1054, nhà Lý đổi tên nước thành Đại Việt. Cần phân biệt ba việc: lập triều đại, chuyển kinh đô và đổi quốc hiệu diễn ra ở những thời điểm khác nhau.

Chiếu dời đô nêu những thuận lợi của Đại La: vị trí trung tâm, địa thế rộng và bằng phẳng, điều kiện sinh sống thuận lợi. Những đặc điểm ấy phù hợp với việc xây dựng một kinh đô và phát triển đất nước lâu dài. Quyết định dời đô thể hiện tầm nhìn của Lý Công Uẩn về sự phát triển của quốc gia độc lập. Khi giải thích, cần nối dẫn chứng với nhận xét: địa thế rộng và bằng phẳng → thuận lợi mở mang kinh đô → đáp ứng nhu cầu phát triển. Hình Cấm thành ở trang 53 SGK là hình phục dựng; hình giúp hình dung không gian nhưng không phải ảnh các công trình còn nguyên từ thời Lý.

Đọc từ trên xuống để thấy các cấp cai quản, không xem sơ đồ là danh sách đầy đủ chức quan.

Vua đứng đầu nhà nước, ngôi vua theo chế độ cha truyền con nối; quan văn, võ giúp việc. Các chức vụ quan trọng thường được giao cho người thân cận. Địa phương có 24 lộ, phủ; ở miền núi có các châu. Dưới đó là hương, huyện và xã. Bộ máy trung ương và địa phương tiếp tục được củng cố. Năm 1042, nhà Lý ban hành Hình thư, bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta. Đây là mốc về một bộ luật được hệ thống thành văn, không có nghĩa trước đó hoàn toàn chưa có luật lệnh.

Quân đội gồm cấm quân bảo vệ vua và kinh thành, quân địa phương bảo vệ các lộ, phủ và được huy động khi có chiến tranh. Chính sách “ngụ binh ư nông” kết hợp việc làm ruộng với sẵn sàng phục vụ quân đội, giúp gắn sản xuất với bảo vệ đất nước. Nhà Lý dùng chính sách mềm dẻo với các tù trưởng miền núi, đồng thời kiên quyết xử lí những hành động chia rẽ. Mục đích là củng cố khối đoàn kết và quyền quản lí của triều đình. Với nhà Tống, nhà Lý giữ quan hệ hòa hiếu; với Chăm-pa, kiên quyết chống các cuộc tấn công rồi bình thường hóa quan hệ.