Nguyên nhân, ý nghĩa và nhân vật Lam Sơn

Sơ đồ khái quát tiến trình; mỗi bước tạo điều kiện cho giai đoạn sau.

Nghĩa quân trải qua khó khăn kéo dài, sau đó mở rộng căn cứ, tiến quân ra Bắc và kết thúc chiến tranh. Sự thay đổi không diễn ra tự nhiên; nó gắn với sự ủng hộ của nhân dân và những lựa chọn phù hợp của bộ chỉ huy.

Nhân dân có lòng yêu nước, ý chí giành độc lập, cùng chiến đấu và đóng góp lương thực, của cải, vũ khí. Sự ủng hộ giúp nghĩa quân vượt khó, phát triển lực lượng và hậu phương. Bộ chỉ huy có đường lối đúng, sáng tạo: tạm hòa để giữ lực lượng khi khó khăn; chuyển vào Nghệ An để tạo căn cứ; phối hợp vây thành, đánh viện binh và ngoại giao khi có ưu thế. Các quyết định được thay đổi theo điều kiện cụ thể nhưng cùng phục vụ mục tiêu độc lập. Vì thế, không nên giải thích thắng lợi chỉ bằng một trận đánh hoặc một cá nhân. Sức mạnh nhân dân cần được tổ chức, còn tài lãnh đạo phát huy hiệu quả nhờ có lực lượng và sự ủng hộ.

Lê Lợi dựng cờ, tập hợp lực lượng và lãnh đạo tối cao trong suốt cuộc khởi nghĩa. Nguyễn Trãi là quân sư, đảm trách ngoại giao, góp phần xây dựng đường lối và kết thúc chiến tranh; ông soạn Bình Ngô đại cáo theo giao nhiệm vụ của Lê Lợi. Nguyễn Chích đề xuất chuyển địa bàn vào Nghệ An, tạo bước ngoặt để phát triển. Khi đánh giá, dùng mạch việc làm → tác dụng → vai trò. Ví dụ, kế hoạch Nghệ An giúp nghĩa quân có chỗ đứng rộng hơn và thêm nguồn lực; từ đó có căn cứ nhận xét đóng góp chiến lược của Nguyễn Chích. Không ghép mọi việc làm cho một người.

Khởi nghĩa Lam Sơn là chiến tranh giải phóng dân tộc có tính chất nhân dân rộng rãi. Thắng lợi chấm dứt hơn hai mươi năm đô hộ của nhà Minh, khôi phục độc lập và mở ra thời kì phát triển mới. Từ “khôi phục” phù hợp vì đất nước giành lại nền độc lập đã bị mất. Bài học có căn cứ là dựa vào sức dân, củng cố đoàn kết và chọn cách tổ chức, hành động phù hợp. Khi lập bảng tổng kết, đặt các sự kiện vào từng giai đoạn rồi nêu kết quả và ý nghĩa; khi giới thiệu nhân vật, chọn dẫn chứng đã kiểm trong SGK thay vì chỉ dùng lời ca ngợi.