Lam Sơn dựng cờ và mở rộng căn cứ

Sau khi đánh bại nhà Hồ năm 1407, nhà Minh đặt ách cai trị, đổi tên nước thành Giao Chỉ, bóc lột, đàn áp và bắt nhân dân thay đổi phong tục. Nhân dân nổi dậy chống Minh ở nhiều nơi nhưng các cuộc khởi nghĩa trước Lam Sơn đều thất bại. Khát vọng giành lại độc lập vẫn tiếp tục. Lê Lợi là hào trưởng có uy tín ở Lam Sơn, Thanh Hóa. Ông xây dựng lực lượng, thu hút nhiều người yêu nước, trong đó có Nguyễn Trãi. Năm 1416, Lê Lợi cùng 18 hào kiệt tổ chức Hội thề Lũng Nhai, quyết tâm đánh đuổi quân Minh. Đầu năm 1418, ông xưng Bình Định Vương, truyền hịch kêu gọi nhân dân đứng lên cứu nước. Cần phân biệt bước chuẩn bị, lời thề chung và thời điểm dựng cờ khởi nghĩa.

Giai đoạn 1418–1423, căn cứ nhiều lần bị vây, nghĩa quân thiếu lương thực, lực lượng hao hụt và phải ba lần rút lên núi Chí Linh ở miền tây Thanh Hóa. Tên núi này cần đặt đúng địa bàn của cuộc khởi nghĩa, không đồng nhất với mọi địa danh cùng tên. Lê Lợi và Nguyễn Trãi chủ trương tạm hòa với quân Minh để củng cố lực lượng và tìm hướng hoạt động mới. Nguyễn Trãi đảm trách ngoại giao. Tạm hòa là lựa chọn trong tình thế khó khăn để tiếp tục cuộc đấu tranh, không phải từ bỏ mục tiêu độc lập.

Nguyễn Chích đề xuất tiến vào Nghệ An làm căn cứ rồi mở rộng giải phóng. Tư liệu trang 80 SGK nêu đây là nơi có địa thế hiểm yếu, đất rộng, người đông. Vùng đất có điều kiện để dựa vào nhân lực, nguồn lương thực và phát triển lực lượng. Cuối năm 1424, nghĩa quân giải phóng Nghệ An; sau đó mở rộng vùng giải phóng từ Thanh Hóa đến đèo Hải Vân. Thế bị vây hãm được tháo gỡ, tương quan lực lượng chuyển theo hướng có lợi. Kế hoạch cho thấy chọn địa bàn phù hợp có thể tạo điều kiện để chuyển từ giữ lực lượng sang phát triển và tiến công. Khi đọc tư liệu, cần nối đặc điểm “đất rộng, người đông” với khả năng xây dựng hậu phương; không chỉ nhắc lại tên vùng đất mà bỏ tác dụng của kế hoạch.