Kinh tế và xã hội thời Lý

Nhà Lý quan tâm sản xuất nông nghiệp: thực hiện ngụ binh ư nông, tổ chức lễ cày tịch điền, bảo vệ trâu bò, khuyến khích khai hoang, đào kênh mương và đắp đê. Mỗi biện pháp tác động vào một điều kiện sản xuất. | Biện pháp | Tác dụng đối với sản xuất | |---|---| | Bảo vệ trâu bò | Giữ nguồn sức kéo. | | Khai hoang | Mở rộng diện tích canh tác. | | Kênh mương, đê điều | Cấp nước và hạn chế thiệt hại do lũ. | | Tịch điền | Thể hiện sự coi trọng, khuyến khích làm ruộng. | Nông nghiệp phát triển, có nhiều năm được mùa. Tuy vậy, “nhiều năm được mùa” không có nghĩa mọi nơi, mọi năm đều không gặp khó khăn.

Thủ công nghiệp gồm bộ phận của nhà nước và nghề trong nhân dân. Xưởng nhà nước đúc tiền, chế tạo vũ khí, làm đồ dùng cho triều đình và xây dựng công trình. Nhân dân phát triển nghề làm giấy, dệt lụa, làm đồ gốm, đúc đồng, làm đồ trang sức. Hàng hóa được trao đổi ở các chợ và trung tâm buôn bán. Hoạt động giao thương còn diễn ra tại vùng biên giới với Trung Quốc và thương cảng Vân Đồn. Thủ công nghiệp làm ra sản phẩm; thương nghiệp đưa sản phẩm vào trao đổi. Sự phát triển của hai hoạt động có liên hệ với nhau, nhưng không phải một nghề.

Vua, quan và quý tộc có nhiều đặc quyền. Một bộ phận dân thường có nhiều ruộng trở thành địa chủ. Nông dân chiếm số đông, chủ yếu canh tác ruộng công làng xã và thực hiện nghĩa vụ với nhà nước; một số phải thuê ruộng của địa chủ và nộp tô. Thợ thủ công và thương nhân tăng lên cùng sự phát triển công thương nghiệp. Nô tì có địa vị thấp nhất. Khi mô tả xã hội, cần xét quyền lợi, việc làm và nghĩa vụ của mỗi tầng lớp, không chỉ kể tên. Ví dụ, cùng làm nông nhưng người canh tác ruộng công và người thuê ruộng của địa chủ có quan hệ ruộng đất khác nhau; người thuê ruộng phải nộp tô cho chủ ruộng.