Kháng chiến chống Nguyên năm 1285

Sau khi thống trị toàn bộ Trung Quốc, nhà Nguyên tiếp tục chuẩn bị xâm lược Đại Việt và Chăm-pa. Nhà Trần triệu tập Hội nghị Bình Than để bàn kế đánh giặc, Hội nghị Diên Hồng thể hiện quyết tâm kháng chiến. Trần Quốc Tuấn được cử làm Quốc công tiết chế, tổng chỉ huy các lực lượng. Quân đội tập trận, duyệt binh ở Đông Bộ Đầu và bố trí giữ nơi trọng yếu. Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn khích lệ tinh thần chiến đấu. Việc chuẩn bị không chỉ có quân lính, vũ khí mà còn xây dựng sự đồng lòng của triều đình, tướng sĩ và nhân dân.

Tháng 1/1285, quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào Đại Việt. Trước thế giặc mạnh, quân Trần lui về Vạn Kiếp; tiếp tục thực hiện vườn không nhà trống, rút từ Thăng Long về Thiên Trường. Quân dân nhà Trần chiến đấu kiên cường, bảo vệ bộ chỉ huy, phá kế hoạch hội quân của cánh Toa Đô từ Chăm-pa đánh lên với cánh Thoát Hoan từ phía bắc đánh xuống. Ta từng bước tiêu hao địch. Quân Nguyên phải rút về Thăng Long chờ tiếp viện trong tình cảnh thiếu lương thực và liên tục bị tập kích. Tên Vạn Kiếp, Thiên Trường trong diễn biến là địa danh lịch sử. SGK 2026 chú thích vị trí hiện nay của Vạn Kiếp thuộc phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng; Thiên Trường thuộc khu vực tỉnh Ninh Bình. Thông tin hiện nay giúp định vị, không thay tên của địa bàn trong cuộc chiến.

Tháng 5/1285, quân Trần phản công, giành thắng lợi ở Tây Kết, Hàm Tử, Chương Dương rồi tiến vào giải phóng Thăng Long. Quân Nguyên phải rút về nước. Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi. Có thể trình bày diễn biến theo ba bước: chuẩn bị và chặn địch → bảo toàn lực lượng, phá phối hợp, làm địch suy yếu → phản công, giải phóng kinh thành. Lược đồ trang 70 SGK giúp xác định hướng tiến quân và các địa điểm. Cần đọc chú giải, không tự suy mỗi mũi tên đều là quân ta.

Tư liệu Diên Hồng, Hịch tướng sĩ và câu chuyện Trần Quốc Toản trong SGK thể hiện quyết tâm bảo vệ đất nước ở nhiều thành phần. Khi nhận xét, cần nêu người hoặc nhóm người được tư liệu nói đến, hành động thể hiện quyết tâm và ý nghĩa của hành động. Sự đồng lòng giúp huy động sức mạnh nhưng phải kết hợp với kế sách đúng, tổ chức và chỉ huy. Không nên cho rằng chỉ cần quyết tâm thì không cần chuẩn bị hoặc lựa chọn cách đánh.