Kháng chiến chống Nguyên năm 1287–1288

Sau hai lần thất bại, nhà Nguyên tiếp tục chuẩn bị xâm lược Đại Việt. Nhà Trần tích cực chuẩn bị kháng chiến. Cuối năm 1287, quân Nguyên do Thoát Hoan chỉ huy tiến vào theo đường bộ và đường thủy. Quân dân nhà Trần tổ chức chặn đánh. Trong cuộc xâm lược này, địch có đoàn thuyền chở lương đi theo để bảo đảm tiếp tế. Vì vậy, đánh vào nguồn lương thực có thể tác động đến khả năng duy trì cuộc chiến của quân xâm lược.

Đọc các sự kiện theo mũi tên để nối việc làm suy yếu địch với trận đánh lúc chúng rút.

Trần Khánh Dư bố trí phục kích, đánh đoàn thuyền lương ở Vân Đồn–Cửa Lục. Mất nguồn tiếp tế là đòn quan trọng đối với quân Nguyên. Đầu năm 1288, địch chiếm Thăng Long nhưng lại gặp vườn không nhà trống. Lương thực thiếu, tình hình ngày càng khó khăn; Thoát Hoan quyết định rút về Vạn Kiếp rồi về nước. Nhà Trần tổ chức phản công, đánh địch trên đường rút. Không nên tách trận đánh thuyền lương khỏi diễn biến tiếp theo: nó góp phần tạo khó khăn dẫn đến quyết định rút quân.

Trần Quốc Tuấn chỉ đạo bố trí trận địa mai phục trên sông Bạch Đằng, kết hợp bãi cọc với quy luật lên xuống của thủy triều. Khi đoàn thuyền địch đi vào trận địa và nước rút, quân ta tiến công, dùng hỏa công phối hợp. Thủy quân Nguyên bị đánh bại, Ô Mã Nhi bị bắt. Cánh quân bộ rút lui cũng bị quân dân nhà Trần chặn đánh. Cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi. Địa hình, bãi cọc và thủy triều chỉ phát huy tác dụng khi gắn với kế hoạch bố trí, chọn thời điểm và phối hợp lực lượng. Không nên giải thích chiến thắng chỉ vì có cọc, bỏ qua tài tổ chức và chiến đấu. Bạch Đằng đã gắn với các chiến thắng thời Ngô Quyền, Lê Hoàn và Trần Quốc Tuấn ở những năm khác nhau. Cần gắn đúng cuộc chiến, nhân vật và thời điểm, không ghép mọi chi tiết của năm 938 vào năm 1288.

Có thể chọn các mốc: cuối 1287 xâm lược và chặn đánh; đánh thuyền lương; đầu 1288 địch vào Thăng Long trống rồi rút; tháng 4/1288 Bạch Đằng và chặn quân bộ. Xếp mốc theo nội dung SGK và nối các hoạt động có quan hệ. Sơ đồ chỉ trình bày diễn biến, không có tỉ lệ khoảng cách. Với lược đồ trang 71 SGK, đọc chú giải để phân biệt hướng tiến quân, rút lui và trận đánh. Nếu tự lập lược đồ, dùng nền bản đồ, vị trí địa danh đã đối chiếu; giữ chú giải và bối cảnh thời gian. Không tự vẽ đường biên theo trí nhớ. Câu luyện kiểm việc đọc và chọn thao tác, chưa chứng minh đã hoàn thành sản phẩm.