Hành trình và hệ quả các cuộc phát kiến địa lí

Cuối thế kỉ XV, người châu Âu đẩy mạnh tìm đường biển tới phương Đông để mở rộng buôn bán. Nhu cầu về hàng hóa, thị trường và của cải thúc đẩy những cuộc thám hiểm. Những tiến bộ trong hiểu biết địa lí, bản đồ, la bàn và kĩ thuật đóng tàu giúp việc đi biển xa có điều kiện thực hiện. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là hai nước đi đầu. “Phát kiến địa lí” là tên gọi lịch sử của những hành trình này trong bài học. Khi nói Cô-lôm-bô đến châu Mỹ, cần hiểu đó là hành trình từ châu Âu đến vùng đất đã có cư dân sinh sống.

Năm 1487, B. Đi-a-xơ đi từ Bồ Đào Nha xuống phía nam châu Phi và đến mũi Hảo Vọng. Năm 1492, C. Cô-lôm-bô từ Tây Ban Nha đi về phía tây, vượt Đại Tây Dương và đến châu Mỹ. Va-xcô đơ Ga-ma khởi hành từ Bồ Đào Nha năm 1497, vòng qua phía nam châu Phi, vượt Ấn Độ Dương và đến Ca-li-cút ở Ấn Độ năm 1498. Cần phân biệt năm bắt đầu với năm đến đích. Từ năm 1519 đến năm 1522, đoàn thám hiểm do Ph. Ma-gien-lăng khởi xướng thực hiện chuyến đi vòng quanh thế giới: rời Tây Ban Nha về phía tây, vượt Đại Tây Dương, đi qua phía nam châu Mỹ vào Thái Bình Dương, rồi qua Ấn Độ Dương và trở về Tây Ban Nha. Ma-gien-lăng mất trong hành trình; Ê-ca-nô tiếp tục chỉ huy đoàn trở về.

Dùng hình 1 ở trang 14 SGK Lịch sử và Địa lí 7. Trước hết, xác định châu Âu, châu Phi, châu Mỹ, châu Á và ba đại dương: Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương. Sau đó đọc tên người gắn với từng đường đi, theo đầu mũi tên từ điểm xuất phát đến nơi đến. Với Ga-ma, tìm Bồ Đào Nha, theo tuyến vòng phía nam châu Phi rồi sang Ca-li-cút. Với đoàn Ma-gien-lăng, tiếp tục theo đường đi qua các đại dương cho tới khi trở lại Tây Ban Nha; đường biểu diễn nối qua hai mép bản đồ vẫn thuộc một hành trình trên Trái Đất. Khi giới thiệu một chuyến đi, nêu thời gian, điểm xuất phát, hướng và tuyến chính, nơi đến hoặc kết quả. Sơ đồ ở trên chỉ giúp nhớ trình tự; việc chỉ vị trí và theo đường đi cần thực hiện trên lược đồ.

Các cuộc phát kiến mở ra những con đường và thị trường mới, làm tăng giao lưu kinh tế, văn hóa giữa các châu lục. Hiểu biết về thế giới được mở rộng; những nguồn nguyên liệu, của cải đem về châu Âu thúc đẩy sản xuất và thương nghiệp. Cùng với đó là sự phát triển của buôn bán nô lệ và quá trình xâm chiếm, cướp bóc thuộc địa. Nhiều người châu Phi bị bắt, bị bán làm nô lệ; cư dân ở các vùng bị xâm chiếm phải chịu áp bức, bóc lột. Khi đánh giá hệ quả, cần nêu cả sự mở rộng giao lưu lẫn những tổn hại đối với con người và các vùng bị xâm chiếm.