Đi về phía tây để tìm đường sang phương Đông
Tháng 8/1492, C. Cô-lôm-bô cùng đoàn thủy thủ trên ba tàu rời Tây Ban Nha, đi về hướng tây qua Đại Tây Dương. Sau hơn hai tháng, đoàn tới một số đảo vùng biển Ca-ri-bê. Cô-lôm-bô tưởng đã tới Đông Ấn Độ, nhưng thực tế đó là châu Mỹ.
Ông tiếp tục các chuyến đến châu Mỹ bắt đầu vào 1493, 1498 và 1502. Vì vậy khoảng 1492–1502 trong chủ đề nói về nhiều chuyến, không phải một lần đi biển kéo dài liên tục mười năm.
Trong chủ đề, “phát kiến châu Mỹ” gắn với những chuyến đi mở tuyến giao lưu Âu–Mỹ. Châu Mỹ đã có cư dân và văn hóa bản địa từ trước; không hiểu “vùng đất mới” là một vùng chưa từng có con người.
Bài luyện: Tuyến đi đầu tiên
Trình tự nào đúng với chuyến đi bắt đầu 1492?
Đã ghép tuyến của đoàn Ma-gien-lăng vào chuyến Cô-lôm-bô.
Đúng. Cô-lôm-bô xuất phát từ Tây Ban Nha, đi tây qua Đại Tây Dương và tới Ca-ri-bê.
Vòng phía nam châu Phi không thuộc tuyến này.
Đoàn đi qua Đại Tây Dương từ phía châu Âu.
Lời giải
Chọn B. Cô-lôm-bô xuất phát từ Tây Ban Nha, đi tây qua Đại Tây Dương và tới Ca-ri-bê. Đừng ghép eo Ma-gien-lăng hay tuyến vòng phía nam châu Phi vào hành trình 1492.
Bài luyện: Mục tiêu và nơi đến
Cặp nào đúng?
Đúng. Cần tách ý định tìm đường sang phương Đông với nơi thực sự đặt chân tới là các đảo Ca-ri-bê thuộc châu Mỹ.
Đã đảo điều ông hình dung với nơi thực tế.
Không đúng tuyến thám hiểm qua Đại Tây Dương.
Không phải mục tiêu và nơi đến của chuyến Cô-lôm-bô.
Lời giải
Chọn A. Cần tách ý định tìm đường sang phương Đông với nơi thực sự đặt chân tới là các đảo Ca-ri-bê thuộc châu Mỹ. Nhận định ban đầu của người thám hiểm có thể khác thực tế.
Bài luyện: Đọc khoảng thời gian
Khoảng 1492–1502 trong chủ đề về Cô-lôm-bô có nghĩa gì?
Chuyến đầu bắt đầu 1492.
Đúng. Nhìn các mốc bắt đầu của từng chuyến cho thấy nhiều hành trình trong giai đoạn 1492–1502.
Còn các chuyến bắt đầu 1493, 1498, 1502.
Các mốc gắn với nhiều chuyến khác nhau.
Lời giải
Chọn B. Nhìn các mốc bắt đầu của từng chuyến cho thấy nhiều hành trình trong giai đoạn 1492–1502. Một khoảng năm trong tên chủ đề không nhất thiết là thời gian liên tục của một chuyến.
Đoàn xuất phát 1519, hoàn tất 1522
Tháng 9/1519, đoàn Ph. Ma-gien-lăng gồm năm tàu rời Tây Ban Nha, tìm tuyến đi tây tới quần đảo Gia vị ở Đông Nam Á. Đoàn qua Đại Tây Dương, đi qua eo biển ở phía nam Nam Mỹ, sau này mang tên Ma-gien-lăng, rồi tiến vào Thái Bình Dương và đến Phi-lip-pin.
Ma-gien-lăng thiệt mạng tại Phi-lip-pin. Các thủy thủ còn lại tiếp tục hành trình dưới sự chỉ huy của S. Ê-ca-nô: qua Ấn Độ Dương, vòng phía nam châu Phi, qua Đại Tây Dương rồi trở về Tây Ban Nha tháng 9/1522.
Đây là hành trình vòng quanh Trái Đất của cả đoàn. Ma-gien-lăng khởi xướng và chỉ huy chặng đầu; Ê-ca-nô cùng những người còn lại hoàn tất. Sơ đồ chỉ giúp nhớ thứ tự các chặng, không biểu thị hình dạng đường đi hay khoảng cách.
Bài luyện: Vai trò eo biển
Eo Ma-gien-lăng trong hành trình giúp đoàn chuyển từ đâu sang đâu?
Eo trong tuyến nằm ở phía nam Nam Mỹ.
Đã ghép một công trình sau này vào hành trình thế kỉ XVI.
Sai vị trí và hai vùng biển được nối trong tuyến.
Đúng. Lần theo tuyến: từ Đại Tây Dương tới eo biển phía nam Nam Mỹ rồi ra Thái Bình Dương.
Lời giải
Chọn D. Lần theo tuyến: từ Đại Tây Dương tới eo biển phía nam Nam Mỹ rồi ra Thái Bình Dương. Không dùng kênh Pa-na-ma hiện đại để mô tả chuyến đi 1519–1522.
Bài luyện: Người chỉ huy
Nhận xét nào đúng về người hoàn tất hành trình?
Những người còn lại đã hoàn tất dưới Ê-ca-nô.
Đã ghép hai nhà thám hiểm và các giai đoạn khác nhau.
Đúng. Hành trình được tính cho cả đoàn, có thay đổi người chỉ huy.
Ông đã thiệt mạng tại Phi-lip-pin trước khi đoàn trở về.
Lời giải
Chọn C. Hành trình được tính cho cả đoàn, có thay đổi người chỉ huy. Ma-gien-lăng không sống tới lúc đoàn trở về; Ê-ca-nô chỉ huy chặng hoàn tất 1522.
Bài luyện: Chặng trở về
Sau Phi-lip-pin, trình tự khái quát trở về đúng là gì?
Đúng. Tuyến trở về đi qua Ấn Độ Dương, vòng phía nam châu Phi sang Đại Tây Dương rồi tới Tây Ban Nha.
Không đúng chặng trở về của đoàn.
Đã đảo thứ tự các đại dương và vị trí chặng.
Đoàn hoàn tất vòng quanh qua Ấn Độ Dương và phía nam châu Phi.
Lời giải
Chọn A. Tuyến trở về đi qua Ấn Độ Dương, vòng phía nam châu Phi sang Đại Tây Dương rồi tới Tây Ban Nha. Đây là phần nối tiếp hoàn tất vòng quanh, không quay ngược toàn bộ tuyến cũ.
Lần tuyến theo màu, mũi tên và năm
Mở lược đồ trang 167, tra tuyến của từng đoàn và từng chuyến trước. Bắt đầu ở Tây Ban Nha, theo chiều mũi tên, ghi đại dương và địa danh lần lượt. Tuyến Cô-lôm-bô gồm nhiều chuyến, không ghép tất cả thành một đường liên tục.
Tuyến qua Thái Bình Dương xuất hiện ở cả hai mép lược đồ thế giới. Đó là cách trải bề mặt cầu lên trang giấy: mạch tuyến tiếp tục qua mép, không phải tàu quay đầu hoặc hai Thái Bình Dương khác nhau.
Kết quả hai hành trình cũng khác: Cô-lôm-bô mở tuyến đến châu Mỹ trong quan hệ Âu–Mỹ; chuyến đi của đoàn Ma-gien-lăng cung cấp chứng cứ thuyết phục về dạng hình cầu của Trái Đất và mở rộng hiểu biết về các đại dương.
Bài luyện: Đọc bản đồ thế giới
Tuyến đi tiếp qua hai mép Thái Bình Dương trên lược đồ nên hiểu thế nào?
Cần nối đúng mạch tuyến và đại dương, không chọn tên bất kì.
Đúng. Bản đồ phẳng có mép cắt trong khi Trái Đất có dạng cầu.
Mép giấy không phải một địa điểm làm tàu quay đầu.
Đó là hai phần biểu thị của cùng đại dương trên bản đồ.
Lời giải
Chọn B. Bản đồ phẳng có mép cắt trong khi Trái Đất có dạng cầu. Hai phần Thái Bình Dương ở mép thuộc cùng đại dương; theo đúng mũi tên để nối mạch hành trình.
Bài luyện: Ý nghĩa chuyến đi
Ý nghĩa nào gắn trực tiếp với hành trình vòng quanh 1519–1522?
Tên gọi không bảo đảm điều kiện thời tiết mọi lúc.
Đúng. Hoàn tất vòng quanh giúp củng cố bằng chứng về dạng cầu và hiểu rộng hơn không gian đại dương.
Một hành trình không khảo sát hết mọi nơi.
Châu Mỹ đã có cư dân bản địa từ lâu.
Lời giải
Chọn B. Hoàn tất vòng quanh giúp củng cố bằng chứng về dạng cầu và hiểu rộng hơn không gian đại dương. Không nâng kết quả thành biết hết mọi nơi hoặc phủ nhận cư dân bản địa.
Đang học