Danh nhân văn hóa thời Lê sơ

Nguyễn Trãi là anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới. Tư tưởng nhân nghĩa, yêu nước, thương dân thể hiện trong sự nghiệp và tác phẩm. Ông góp phần thắng lợi Lam Sơn bằng vai trò quân sư, ngoại giao, đồng thời để lại thành tựu ở nhiều lĩnh vực. Bình Ngô đại cáo, Quân trung từ mệnh tập và Quốc âm thi tập thuộc đóng góp văn học; Dư địa chí là thành tựu địa lí học. Các tác phẩm là dẫn chứng để giới thiệu một nhân vật có sự nghiệp rộng, không chỉ một vai trò. Tư tưởng coi trọng nhân dân giúp giải thích sự gắn bó giữa nhân nghĩa với việc xây dựng, bảo vệ đất nước. Khi nhận xét, cần nêu tác phẩm hoặc việc làm cụ thể thay cho chỉ gọi nhân vật là tài giỏi.

Lê Thánh Tông có đóng góp lớn trong tổ chức, quản lí đất nước, phát triển giáo dục và tuyển chọn nhân tài. Ông cũng là nhà văn hóa, sáng lập Hội Tao đàn, để lại thơ chữ Hán và Hồng Đức quốc âm thi tập bằng chữ Nôm. Khi giới thiệu, có thể tách hai mặt liên hệ: nhà vua chăm lo tổ chức, nhân tài; nhà văn hóa có hoạt động và sáng tác. Một nhân vật có thể đóng góp nhiều lĩnh vực, không cần gán mọi thành tựu của thời đại cho riêng người đó.

Ngô Sỹ Liên là nhà sử học nổi tiếng với Đại Việt sử ký toàn thư. Lương Thế Vinh là nhà toán học, gắn với Đại thành toán pháp; ông có học vấn rộng và được vua, nhân dân quý trọng. | Danh nhân | Một đóng góp tiêu biểu | |---|---| | Nguyễn Trãi | Bình Ngô đại cáo; Dư địa chí. | | Lê Thánh Tông | Hội Tao đàn; Hồng Đức quốc âm thi tập. | | Ngô Sỹ Liên | Đại Việt sử ký toàn thư. | | Lương Thế Vinh | Đại thành toán pháp. | Bảng chọn dẫn chứng để phân biệt tác giả, không phải liệt kê toàn bộ sự nghiệp. Đánh giá vai trò cần giải thích lĩnh vực và giá trị đóng góp, không chỉ đọc lại tên sách.

Có thể chọn một danh nhân, ghi lại nguồn từ SGK, xác định thời kì và vai trò, chọn hai đóng góp tiêu biểu rồi giải thích giá trị. Chẳng hạn, giới thiệu Nguyễn Trãi có thể nối vai trò trong Lam Sơn với Bình Ngô đại cáo và Dư địa chí để cho thấy đóng góp cả trong giải phóng lẫn văn hóa. Khi dùng ảnh tượng, bia hoặc nơi tưởng niệm, đọc chú thích để phân biệt nhân vật sống thời nào và công trình được tạo ra khi nào. Đoạn giới thiệu nên có dẫn chứng và lời diễn giải riêng; không thêm lời nói, danh hiệu hoặc chi tiết tiểu sử chưa kiểm. Câu lựa chọn kiểm cách chọn căn cứ, việc viết và trình bày cần thực hiện riêng.