Dân cư, xã hội và di sản châu Phi

Năm 2020, châu Phi có khoảng 1 340 triệu người, khoảng 17% dân số thế giới theo SGK. Số dân tăng nhanh từ những năm 1950: đời sống và y tế được cải thiện làm tỉ suất tử giảm, trong khi tỉ suất sinh còn cao. Bảng SGK ghi **tỉ lệ tăng dân số tự nhiên**, đơn vị %. Các hàng là những giai đoạn, không phải số dân tại từng năm: | Giai đoạn | Châu Phi | Thế giới | | --- | --- | --- | | 1950–1955 | 2,13 | 1,78 | | 1970–1975 | 2,73 | 1,95 | | 1990–1995 | 2,62 | 1,51 | | 2015–2020 | 2,54 | 1,09 | Trong cả bốn giai đoạn được chọn, mức châu Phi cao hơn thế giới. Từ 1970–1975 tới 2015–2020, mức châu Phi giảm từ 2,73% còn 2,54%, nhưng vẫn dương: giảm tỉ lệ tăng không đồng nghĩa dân số giảm. Không diễn giải bốn hàng thành chuỗi đo hằng năm liên tục.

So hai thanh cùng chỉ tiêu, cùng giai đoạn và đơn vị.

Biểu đồ dùng riêng giai đoạn 2015–2020 để so hai phạm vi cùng chỉ tiêu. Châu Phi 2,54%, thế giới 1,09%; chênh lệch = 2,54 − 1,09 = 1,45 **điểm phần trăm**. Dân số tăng nhanh làm nhu cầu lương thực, việc làm, giáo dục, y tế tăng. Khi khả năng đáp ứng còn hạn chế, sức ép phát triển và khai thác tài nguyên lớn hơn. Đây là mối liên hệ trong bài, không phải kết luận số dân là nguyên nhân duy nhất của mọi khó khăn.

SGK nêu nạn đói đe dọa nhiều người, đặc biệt tại một số nơi phía nam hoang mạc Xa-ha-ra. Hạn hán gây mất mùa; bất ổn, xung đột làm gián đoạn sản xuất và phân phối lương thực. Vì thế cần phân tích cả điều kiện tự nhiên lẫn xã hội, không chỉ dựa số dân. Xung đột quân sự, hay xung đột vũ trang, là việc dùng bạo lực để giải quyết mâu thuẫn. Bài học nêu mâu thuẫn giữa các bộ tộc, cạnh tranh tài nguyên, nhất là nước, ở một số khu vực. Hậu quả có thương vong, nạn đói, bệnh tật, di dân, bất ổn và tổn hại môi trường, đồng thời tạo cơ hội cho nước ngoài can thiệp. Khi tìm một trường hợp, ghi rõ nơi và thời gian, tách nguyên nhân với hậu quả. Không suy mọi quốc gia hay mọi cư dân châu Phi đều ở cùng hoàn cảnh hoặc có cùng nguyên nhân xung đột.

Châu Phi có những di sản lịch sử lâu đời. Văn minh sông Nin để lại chữ tượng hình, phép tính diện tích, giấy pa-pi-rút; các kim tự tháp và tượng Nhân sư ở Ai Cập là những ví dụ kiến trúc tiêu biểu. Không chỉ nhìn châu lục qua các khó khăn xã hội mà bỏ các giá trị văn hóa, lịch sử. Để tìm hiểu một di sản, có thể chọn quần thể kim tự tháp Gi-da được hình trang 134 giới thiệu. Tìm nguồn bảo tàng, cơ quan di sản hoặc tài liệu đáng tin; ghi tên, địa điểm, thời kì, đặc điểm và giá trị. Ảnh thể hiện hình dạng, tư liệu giúp hiểu bối cảnh; không tự suy niên đại chính xác chỉ từ một ảnh. Sắp xếp dẫn chứng thành đoạn giới thiệu ngắn có nguồn. Câu luyện kiểm cách chọn và dùng tư liệu, không chứng nhận đã hoàn thành việc sưu tầm.