Tiếp tục phát triển từ nền tảng quốc gia sơ kì
Từ thế kỉ VII đến X, nhiều vương quốc phong kiến hình thành và bước đầu phát triển ở Đông Nam Á. Quá trình này dựa trên nền tảng kinh tế và xã hội của các quốc gia sơ kì, không phải bắt đầu từ một khu vực chưa có nhà nước.
Trong các vương quốc, một cộng đồng cư dân đông và phát triển giữ vai trò nòng cốt. Bộ máy nhà nước dần được tổ chức quy củ hơn, quyền lực của nhà vua tăng lên; luật pháp và quân đội từng bước được hoàn thiện. Đây là những thay đổi giúp phân biệt với tổ chức nhà nước còn đơn giản ở thời sơ kì.
Bài luyện: Sự phát triển của nhà nước
So với thời sơ kì, sự phát triển của các vương quốc phong kiến thể hiện rõ ở điểm nào?
Nhà nước tiếp tục phát triển, không biến mất.
Các vương quốc kế thừa nền tảng của giai đoạn trước.
Quyền lực nhà vua có xu hướng được tăng cường.
Phát biểu thể hiện cả sự kế thừa và bước phát triển về tổ chức.
Lời giải
Chọn D. Các vương quốc phong kiến hình thành trên nền tảng quốc gia sơ kì. Bộ máy nhà nước, luật pháp, quân đội được tổ chức ngày càng quy củ, quyền lực nhà vua tăng lên; đó là bước phát triển của tổ chức nhà nước.
Tìm vương quốc theo lưu vực và đảo
Dùng bảng dưới để đối chiếu lược đồ SGK, trang 52. Xác định sông hoặc đảo trước, rồi tìm nhãn vương quốc. Bảng chỉ giúp định vị nơi hình thành, không quy định toàn bộ lãnh thổ.
| Vương quốc hoặc quốc gia | Nơi hình thành theo SGK |
|---|---|
| Đại Cồ Việt | Vùng Bắc Việt Nam |
| Sri Kse-tra, Pa-gan | Lưu vực sông I-ra-oa-đi |
| Đva-ra-va-ti | Lưu vực sông Chao Phray-a |
| Chân Lạp | Vùng trung lưu sông Mê Công |
| Sri Vi-giay-a | Đảo Xu-ma-tơ-ra |
| Ka-lin-ga | Đảo Gia-va |
Ví dụ, muốn tìm Sri Vi-giay-a thì xác định đảo Xu-ma-tơ-ra trước. Chú ý tên trong ngoặc trên lược đồ là tên quốc gia ngày nay, khác với tên vương quốc đang tìm.
Bài luyện: Định vị vương quốc
Cặp vương quốc và nơi hình thành nào phù hợp với SGK?
Đây là cặp tên và vùng sông được SGK nêu.
Sri Vi-giay-a gắn với đảo Xu-ma-tơ-ra.
Đại Cồ Việt được định vị ở vùng Bắc Việt Nam.
Ka-lin-ga được định vị trên đảo Gia-va.
Lời giải
Chọn A. SGK đặt Chân Lạp ở vùng trung lưu sông Mê Công. Các cặp còn lại ghép nhầm địa điểm: Sri Vi-giay-a ở Xu-ma-tơ-ra, Đại Cồ Việt ở Bắc Việt Nam, Ka-lin-ga ở Gia-va.
Thế mạnh kinh tế có sự khác nhau
Kinh tế tiếp tục phát triển, nhưng thế mạnh của các vương quốc không hoàn toàn giống nhau. Nhiều vương quốc ở lục địa, như Chăm-pa và Chân Lạp, lấy nông nghiệp làm ngành chính. Đất đai, khí hậu gió mùa và các lưu vực sông tạo điều kiện sản xuất.
Một số vương quốc như Sri Vi-giay-a, Ka-lin-ga, Ma-ta-ram nổi bật với thương mại biển. Vị trí trên tuyến hàng hải và nguồn sản vật, nhất là gia vị, hương liệu, thu hút thương nhân. Nêu ngành chính không có nghĩa cư dân chỉ làm một nghề duy nhất.
Bài luyện: Nông nghiệp và thương mại biển
Cách so sánh nào phù hợp với tình hình kinh tế trong bài?
Điều kiện và thế mạnh khác nhau giữa các vương quốc.
Phát biểu nêu sự khác biệt mà không tuyệt đối hóa thành chỉ có một nghề.
SGK nêu đây là những vương quốc lấy nông nghiệp làm chính.
Thương mại biển là một thế mạnh nổi bật của Sri Vi-giay-a.
Lời giải
Chọn B. Nông nghiệp là ngành chính ở nhiều vương quốc lục địa, còn thương mại biển nổi bật ở một số vương quốc hải đảo. Các thế mạnh gắn với điều kiện tự nhiên và vị trí; không có nghĩa mọi hoạt động khác đều vắng mặt.
Sản vật thu hút thương nhân
Tư liệu trong SGK về Sri Vi-giay-a nhắc đến nhiều hương liệu, cây thuốc và gia vị như long não, trầm hương, đinh hương, đậu khấu. Những sản vật có giá trị làm tăng sức hấp dẫn của khu vực đối với thương nhân bên ngoài.
Đọc tư liệu theo hai bước: tìm các sản vật được nêu, rồi nối chúng với nhu cầu trao đổi. Từ đó nhận xét về thế mạnh hàng hóa; không dùng lời mô tả giàu có để kết luận mọi cư dân đều có đời sống như nhau.
Bài luyện: Rút nhận xét từ sản vật
Một tư liệu kể Sri Vi-giay-a có nhiều trầm hương, đinh hương, đậu khấu. Nhận xét nào được những thông tin đó hỗ trợ trực tiếp?
Danh sách sản vật không chứng minh mức sống của từng cư dân.
Sản vật có giá trị tạo điều kiện trao đổi, không loại bỏ nhu cầu giao thương.
Nhận xét dựa vào đúng loại hàng hóa được tư liệu nêu.
Tư liệu không cho dữ liệu để so sánh mọi mức giá.
Lời giải
Chọn C. Tư liệu liệt kê nhiều hương liệu và gia vị, cho thấy nguồn hàng phong phú có khả năng thu hút thương nhân. Từ danh sách này chưa thể kết luận về mức sống của tất cả cư dân hoặc giá của mọi mặt hàng.
Thương cảng là điểm kết nối
Giao thương mở rộng làm xuất hiện những thương cảng sầm uất như Đại Chiêm ở Chăm-pa và Pa-lem-bang ở Sri Vi-giay-a. Tại đây, hàng hóa được tập trung và trao đổi; cư dân, thương nhân từ nhiều vùng có điều kiện gặp gỡ.
Theo sơ đồ, sản vật gắn với thương cảng, thương cảng gắn với mạng lưới đường biển. Việc trao đổi thúc đẩy sản xuất, buôn bán và tiếp xúc văn hóa. Các tuyến kết nối châu Á với châu Âu về sau được biết đến qua tên gọi Con đường gia vị; đó là một mạng lưới, không phải chỉ một chuyến đi duy nhất.
Bài luyện: Vai trò của thương cảng
Vì sao Đại Chiêm và Pa-lem-bang được xem là những điểm kết nối quan trọng?
Thương cảng gắn với tập trung và trao đổi hàng hóa.
Thương mại là chức năng quan trọng của thương cảng.
Đại Chiêm và Pa-lem-bang là các địa điểm khác nhau.
Trao đổi hàng hóa đi cùng tiếp xúc giữa con người và văn hóa.
Lời giải
Chọn D. Đại Chiêm và Pa-lem-bang tham gia mạng lưới giao thương, tập trung hàng hóa và tạo nơi gặp gỡ cho cư dân, thương nhân từ nhiều vùng. Vì thế thương cảng có vai trò kết nối cả kinh tế lẫn văn hóa.
Bài luyện: Nối điều kiện với tác động
Chuỗi giải thích nào hợp lí về sự phát triển thương mại biển Đông Nam Á?
Các bước nối điều kiện, hoạt động và tác động phù hợp với nội dung bài.
Thương mại cần nguồn hàng và gắn với hoạt động sản xuất.
Sản vật phong phú có thể làm trao đổi hấp dẫn hơn.
Tiếp xúc văn hóa không có nghĩa mọi bản sắc đều mất đi.
Lời giải
Chọn A. Vị trí thuận lợi giúp kết nối tuyến đường biển; sản vật tạo nguồn hàng hấp dẫn. Trao đổi mở rộng thúc đẩy sản xuất và sự phát triển thương cảng, đồng thời tăng cơ hội giao lưu văn hóa. Đây là chuỗi có đủ điều kiện, hoạt động và tác động.
Ghi nhớ
Các vương quốc phong kiến kế thừa nền tảng của quốc gia sơ kì và phát triển tổ chức nhà nước. Kinh tế có thế mạnh khác nhau; nông nghiệp và thương mại biển cùng có vai trò. Khi giải thích sự phát triển, nối vị trí, sản vật với trao đổi, thương cảng và tiếp xúc văn hóa.
Đang học