Thời tiết, khí hậu và các đới khí hậu

Thời tiết là trạng thái của khí quyển tại một nơi, trong một thời điểm hoặc khoảng thời gian ngắn. Có thể mô tả bằng nhiệt độ, độ ẩm, mưa, khí áp, gió. Thời tiết thay đổi: buổi sáng nắng nhưng chiều có thể mưa. Khí hậu là sự lặp lại của tình hình thời tiết ở một địa phương trong nhiều năm, thể hiện qua các đặc điểm tương đối ổn định. Muốn nhận xét khí hậu, cần số liệu và sự theo dõi lâu dài, không chỉ một ngày. Ví dụ minh họa: “Chiều nay mưa rào, nhiệt độ 28°C” mô tả thời tiết. “Qua theo dõi nhiều năm, địa phương thường có một mùa mưa rõ rệt” mô tả khí hậu. Từ “hôm nay”, “chiều nay” gắn với thời gian ngắn; đặc điểm mùa lặp lại nhiều năm gắn với khí hậu.

Theo sơ đồ khái quát trong SGK, Trái Đất có một đới nóng, hai đới ôn hòa và hai đới lạnh. Đếm theo vị trí có năm đới; nếu nhóm theo đặc điểm thì có ba kiểu. Đới nóng nằm giữa hai chí tuyến, từ khoảng 23°27′B đến 23°27′N. Mỗi đới ôn hòa nằm từ một chí tuyến đến vòng cực cùng bán cầu: khoảng 23°27′–66°33′. Mỗi đới lạnh nằm từ một vòng cực đến cực cùng bán cầu: khoảng 66°33′–90°. Để đọc hình, xác định Xích đạo, hai chí tuyến và hai vòng cực trước. Ví dụ, điểm ở 40°B nằm giữa chí tuyến Bắc và vòng cực Bắc, nên thuộc đới ôn hòa Bắc theo sơ đồ này.

Nhiệt và mưa giúp phân biệt các đới, nhưng các khoảng dưới đây là khái quát ở mức SGK. Trong mỗi đới, các địa phương vẫn có khác biệt. | Đới khí hậu | Đặc điểm nhiệt | |---|---| | Đới nóng | Nóng quanh năm; nhiệt độ trung bình năm từ 20°C trở lên. | | Đới ôn hòa | Nhiệt độ trung bình năm dưới 20°C; tháng nóng nhất từ 10°C trở lên; các mùa thể hiện rõ. | | Đới lạnh | Quanh năm lạnh; nhiệt độ trung bình của tất cả các tháng dưới 10°C. | | Đới khí hậu | Mưa năm và gió thường xuyên khái quát | |---|---| | Đới nóng | Khoảng 1 000 đến trên 2 000 mm; gió Mậu dịch. | | Đới ôn hòa | Khoảng 500–1 000 mm; gió Tây ôn đới. | | Đới lạnh | Thường dưới 500 mm; gió Đông cực. | Không dùng riêng khoảng mưa để phân đới một địa điểm. Ví dụ, bài thực hành trong SGK xếp Xơ-un vào đới ôn hòa dù lượng mưa ghi trong sách là 1 373 mm/năm, cao hơn khoảng mưa khái quát của đới.